<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd='http://schemas.google.com/g/2005' xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791</id><updated>2011-10-08T02:53:57.545+09:00</updated><category term='Lei kontra violensia domestika'/><category term='violensia domestika'/><category term='redefeto'/><category term='violensia'/><category term='lei dv'/><category term='feto'/><category term='implementa agora'/><category term='LKDV'/><title type='text'>SALURIK - bulletim ba feto Timor</title><subtitle type='html'></subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default?max-results=100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>41</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>100</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-4656395433876770893</id><published>2011-01-10T11:48:00.007+09:00</published><updated>2011-01-10T12:16:41.391+09:00</updated><title type='text'>"BELE  ATENDE NESESIDADE SUKU  NE’EBE RESPONSAVEL BA JENERU"</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TSp23FqwbZI/AAAAAAAAApU/SW-4NkJQtrM/s1600/DSC01680-edit.jpg"&gt;&lt;img style="float: right; margin: 0pt 0pt 10px 10px; cursor: pointer; width: 304px; height: 243px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TSp23FqwbZI/AAAAAAAAApU/SW-4NkJQtrM/s320/DSC01680-edit.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5560387378728693138" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:78%;" &gt;Projeitu Haforsa Funsaun Feto Sira Nian iha Rekontruksaun no Hari’i Nasaun Timor Leste Hafoin Konflitu &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bazeia ba objetivu projeitu katak depois Eleisaun Lideransa Komunitaria 2009, projeitu ne'e sei kontinua nafatin fo apoiu treinamentu ba membrus Konselhu Suku iha alvu distritu 4 ( Lautem, Viqueque, Ermera no Oe-cusse). Tamba ne'e Tim Managementu Projeitu organiza treinamentu hodi fo kapasitasitasaun ba fasilitadores distritu hodi prepara sira ninia kapasidade atu nune sira bele fasilita treinamentu ho diak ba membrus Konselhu Suku ne'ebe eleitu iha eleisaun suku.&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Fasilitadores ne'ebe hetan treinu ba treinador (TOT) ne'e hamutuk ema nain 20. Iha opurtunidade ne'e mos project officer no assistant projeito partisipa iha treinamentu ne'e, atu nune sira ajuda fasilitadores distritu durante fasilita treinamentu iha nivel distritu 4 ne’ebe refere.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Modul ne'ebe maka projeitu uja hodi fo kapasitasaun ba membrus Konselhu Suku hanesan: “Lideransa Transformativa, Politika no Transformasaun komunidade ba Membrus Konselhu Suku Eleito Feto ho Mane”. Husi modul ne'e,  projeitu esperansa  katak membrus Konselhu Suku depois hetan treinamentu bele halao sira nia funsaun no kna'ar ho diak  no  responsabel atu nune sira bele atende nesesidade suku  ne'ebe responsavel ba jeneru.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Treinamentu ne'e halao iha fulan Agustu 2010 durante loron 4 nia laran. Durante halao prosesu treinamentu UNIFEM ho Rede Feto fo sira asistensia maka'as hodi nune treinamentu lao ho diak no susesu. TOT ne'e fasilita husi treinador nasional PERWL, hanesan Sr. Mario Araujo, Sra. Terezinha Cardoso, Sra. Maria Fatima Maia, Sra. Julieta da Silva Fereira. TOT ne'e mos fasilita husi representativa UNIFEM, Sra Santina no Sra. Gizela Carvalho ne'ebe fo hanorin no esplika kona-ba oinsa membrus konselhu bele maneja orsamentu ne'ebe responsabel ba nesesidade feto iha suku nia laran (orsamento sensivel ba jeneru).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha prosesu treinamentu, Direitor Nasional DNAATS - Sr. Selestino Marques  fo orientasaun ka esplikasaun kona-ba funsaun no kna'ar nudar membrus konselhu. Ne'e hatudu katak parte Governo fo sira ninia kontribuisaun ba organizasaun non govermental (NGO) hodi halao kolaborasaun servisu ne’ebe diak.  Fo hatene katak durante projeitu ne'e hahu, implementa, Rede Feto halao kolaborasaun servisu hamutuk ho parseirus ne’ebe relevante ho projeitu ne'e hanesan: ESTATAL, DNAATS, CNE, SEPI iha nivel nasional to'o nivel distritu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Treinamentu ba Membrus Konselhu Suku  iha Distrital&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Atividades ne'e hanesan atividades kontinuasaun treinamentu ba dala 3 husi projeitu ne'e, bazeia ba objetivu projeitu katak antes, durante no depois de eleisaun projeitu ne'e sempre fo apoio ba kandidata,  potensial kandidata no membrus konselhu ne'ebe eleitu. Atividades ne'e hetan partisipasaun diak husi membrus konselhu hanesan chefe suco, chefe aldeia, representativa feto rua no joventude feto ida.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Durante prosesu treinamentu hetan mos partisipasaun husi representate governo, hanesan CNE no DNAATS distritu hodi esplika kona-ba funsaun no kna'ar nudar membrus Konselhu Suku bazeia ba lei no:3/2009. Ne'e hatudu katak entre governo ho sosiedade sivil liu-liu Rede Feto ho UNIFEM iha kolaborasaun servisu diak no esperansa katak ba futuru sira sempre halo kolaborasaun servisu diak liu tan.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha opurtunidade hanesan mos membrus Konselhu Suku sira hetan orientasaun no esplikasaun kona-ba oinsa atu bele maneja orsamento ne'ebe responsabel ba jeneru, atu nune' e maluk  feto sira iha nivel suku bele hetan benefisiu husi programa suku ninian.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Estabelese Rede Servisu ho Parseiru iha Distritu&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bazeia ba planu projeitu ne'e sei persija kria rede servisu hodi hametin kolaborasaun no kordenasaun diak ho parseiru sira ne’ebe mai husi nivel nasional to nivel d&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TSp3YhzAJQI/AAAAAAAAApc/cMQw2gEoZ6s/s1600/DSC03698-edit.jpg"&gt;&lt;img style="float: right; margin: 0pt 0pt 10px 10px; cursor: pointer; width: 320px; height: 158px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TSp3YhzAJQI/AAAAAAAAApc/cMQw2gEoZ6s/s320/DSC03698-edit.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5560387953215153410" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;istritu. Atividades ne'e mos hanesan estratejia ida hodi implementa ka halao monitorizasaun ba Plataforma Asaun (POA) bazeia ba resultadu Kongresu Feto Timor Leste ba dala 3 iha tinan 2008.  Atividades ne'e halao iha alvu distritu 9 hanesan : Dili, Aileu, Liquica, Manatuto no distritu Baucau. Atividade ne'e  organiza husi membrus Rede Feto rasik no hetan suporta husi  AUSAID liu husi UNIFEM.&lt;br /&gt;Iha distritu Dili, implementa husi Sekretariadu Rede Feto, Distritu Aileu implementa husi HAFOTI, Distritu Liquica implementa husi Fundasaun Moris Foun (FMF), Distritu Manatuto implementa husi CAUCUS no Distritu Baucau implementa husi UNFETIP. Iha distritu 4 hanesan: Distritu Ermera implementa husi Santa Bakhita, Distritu  Viqueqeu implementa husi GFFTL, Distritu Oe-cusse implementa husi Centro Feto Enclave Oe-cusse (CFEO) no Distritu Lautem implementa husi Prontu Atu Serbi (PAS), ne’ebe hetan suporta husi parseiru UNDEF liu husi UNIFEM.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Rede Servisu ne’e kompostu husi administrador distritu, administrador sub distritu, representate husi ministerial hotu iha nivel distritu, Pontu Fokal Distritu, NGOs international/lokal, representativa chefe suco, chefe aldeia, representativa feto rua no joventude feto ida.***&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-4656395433876770893?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/4656395433876770893/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=4656395433876770893' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/4656395433876770893'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/4656395433876770893'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2011/01/bele-atende-nesesidade-suku-neebe.html' title='&quot;BELE  ATENDE NESESIDADE SUKU  NE’EBE RESPONSAVEL BA JENERU&quot;'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TSp23FqwbZI/AAAAAAAAApU/SW-4NkJQtrM/s72-c/DSC01680-edit.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-3882163695125629040</id><published>2010-09-09T10:27:00.005+09:00</published><updated>2010-10-29T10:47:54.087+09:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Lei kontra violensia domestika'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='feto'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='violensia domestika'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='lei dv'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='redefeto'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='violensia'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='LKDV'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='implementa agora'/><title type='text'>“LEI NE”E TENKE IMPLEMENTA, TENKE SOSIALIZA  SEI LAE ITA HALO IMPEDE MALU LA HALO BUAT IDA”</title><content type='html'>&lt;div  style="text-align: justify;font-family:arial;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TMolAdV6IkI/AAAAAAAAAow/QADhKWtjM_w/s1600/Salurik_Agustus_Manuel_Tilman.gif"&gt;&lt;img style="float: right; margin: 0pt 0pt 10px 10px; cursor: pointer; width: 298px; height: 320px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TMolAdV6IkI/AAAAAAAAAow/QADhKWtjM_w/s320/Salurik_Agustus_Manuel_Tilman.gif" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5533275781984821826" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold; color: rgb(51, 51, 255);"&gt;Deputadu Manuel Tilman, Presidente Komisaun C Parlamentu Nacional&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;P&lt;/span&gt;arabens tamba aprova duni Lei Kontra Violensi Domestika. Parabens mos ba ida naran dialogu. Ita ohin rona iha ne'e esperiensia boot ida tamba rona buat ne'ebe evolusaun sosial ida ne'ebe boot teb-tebes. Alende ne’e sei atrazadu tamba adulteiru, infidelidade katak sei uza kostume. Ita hanoin lae, tamba Timor evolvidu tebes. Entaun kompara  took ba Indonesia, ba  took Iran, Afganistan nomos Afrika sira. Iha nasaun Iran ka Pakistan foin dadauk ita rona feto ida kondenadu tenke mate tuda ho fatuk.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div  style="text-align: justify;font-family:arial;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Ita iha Timor-Leste buat ida ne'e liu ona, ate ohin ita haree barbaria iha ita nia rai la iha ona, ne'e duni Ita lakohi depende katak kultural iha Timor nian atrazadu mas buat barak ita sei hadia maibe Ita hanoin ita involvidu. Ita nia sosiedade rasik garantia para ita bele halao deskuti ba malu para hetan Lei Kontra Violensia Domestika (LKVD).&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=";font-family:arial;font-size:100%;"  &gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;div  style="text-align: justify;font-family:arial;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Ita nia Kontituisaun RDTL artigu 9 hateten katak ita simu prinsipiu international no ita nia Parlamentu  Nasional ratifika ona lei sira ne'e hotu, lei kona-ba feto ka mane, kona-ba faan ema (trafiku umanus) ka kona-ba prostituisaun, ita ratifika ona. Ne'e duni kazu ne'ebe akontese iha Timor kuandu iha tribunal bele julga liu husi artigu 9 ida ne'e dehan katak bele kaer ema sira ne'e.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div  style="text-align: justify;font-family:arial;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Atu hadia povo nasaun ninian, objetivu ne'ebe nasaun tenke kumpri maka atu kria, promove no garante efeitivu igualdade opurtunidade ba feto no mane. Timor-Leste hanesan pais uniku iha mundu ne'ebe iha ninia Konstituisaun hateten katak feto maka uluk mane tuir, laos hanesan nasaun seluk ne'ebe heteten katak mane uluk feto tuir. Ne'e duni Timor involvidu maski ita nia kostume berlake ida ne'e hanesan obstaklu ida no dalaruma kostume ida ne'e hanesan kauza ba violensia, laos domestika deit maibe violensia entre familias.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; &lt;div  style="text-align: justify;font-family:arial;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Nesesidade boot ida maka governo tenke kria no implementa alterasaun de mentalidade sosiedade Timor nian, konsen- sializasaun  ba vitima hodi hatene estatutu sira nia rasik hanesan vitima nomos direitus ne'ebe nia tenke hetan.&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt; Lei ida ne’e laos deit garantia igualdade entre feto no mane. Lei ne'e laos lei igualdade de jeneru, lei ne'e ita dehan katak Lei Kontra Violensia Domestika atentadu kontra dignidade pessoal umana. Tuir Portuguesa dehan katak violasaun de direitus umanus. Lei ida ne’e limita liberdade auto-determinasaun ba vitima, ne'e duni ita nia lei ne'e inisial liu-liu maka koalia buat rua ne'e deit maibe tenke iha mos kapitulu prinsipal kona-ba krime.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=";font-family:arial;font-size:100%;"  &gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;div  style="text-align: justify;font-family:arial;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;LKVD  prevene violensia domestika katak hahalok ida ne'e la bele akontese tan. Lei ida ne'e mos fo protesaun no asistensia ba vitimas. Atu bele prevene violensia domestika, Governo RDTL rasik tenke implementa kurikulu kona-ba violensia domestika desde eskola pre-primaria ba oin.  &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Presidente Republika mos halo rekomendasaun atu koalia iha ne'e kona-ba definisaun familia. Buat ida katak familia ida ne'e en-global, ema ne'ebe sei kaben maibe eis konjuje ne'e mos tama familia nafatin. Deputadu kuaze metade lakohi simu ida ne'e mas depois deskuti loron rua sira bele simu. &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Uma Kreda mos foti problema kona-ba buat ida dehan katak “qualquer outra pessoa que esteja inserida no mesmo contexto de dependência ou economia familiar, incluindo quem nele exerça de forma continuada e subordinada uma actividade doméstico-laboral”. Mas problema ba gereja buat ida ne'ebe “qualquer outra pessoa que esteja inserida no mesmo contexto”. Ita hare katak iha Nasaun Portugal sira aprova ona lei ida naran Lei Vivensia de Facto, mane ho mane, feto ho feto, entaun Igreja bele hanoin katak ida ne'e bele signifika katak feto ida moris hamutuk ho feto ida, bainhira sira nain rua baku malu, ida ne'e mos violensia domestika. Tamba ne'e Igreja dehan katak hakat oitoan aban bainrua Timor-Leste mos bele aprova lei ida katak vivensia de facto, mane bele kaben ho mane, feto bele kaben ho feto, buat ida ne'e kontra relijiaun.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Presidente Republika, DR Jose Ramos Horta mos foti tan  problema kona-ba Artigu 35 LKVD ne'ebe dehan katak iha Kodeku Penal defini ona buat krimi barbarak. Nia dehan ita la presiza defini tan. Ami Komisaun A Parlamentu Nacional sei labook buat ida iha lei ida ne'e no sei husik lei ida ne’e implementa ba tinan ida ka rua. LKVD ne’e  tenke implementa ba, tenke sosializa ba, sei lae ita halo impede malu la halo buat ida. Artigu 35 LKVD ne'ebe hatete  iha Kodeku Penal defini ona krimi bar-barak. Nia dehan ita la presiza defini tan. Ami Komisaun A Parlamentu Nacional sei labook buat ida iha lei ida ne'e no sei husik lei ida ne’e implementa ba tinan ida ka rua. LKVD ne’e  tenke implementa ba, tenke sosializa ba, sei lae ita halo impede malu la halo buat ida. One Stop Crisis Centre katak tenke iha fatin ida ba ema ne'ebe vitima ka ema ne’ebe atu sai vitima. Sira bele kontakta ba, bele esplika sira nia problema no husu apoio mediku, apoio psikolojia, apoio policia no apoio juridiku, fatin ne'e iha ka lae? Kona-ba sira ne'e tenke iha regulamentu husi governo. Ida seluk maka tenke iha formasaun ba preparasaun tekniku ne'ebe iha area sosial, psikolojiu atu ajuda vitima inklui nia oan.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt; Buat ida seluk maka tenke iha koperasaun entre PNTL no Ministeriu Publiku.  Ida seluk maka formasaun ba polisia kona-ba lei hanesan, LKVD, Kodeku Penal no Lei ba Prosesu Kodeku Penal, ida ne'e tenke iha. Buat sira seluk maka  regime de alimentas. Ne'e dehan katak obrigatoriu boot ba estadu kuandu agresor ne'ebe halao violensia ne'e la iha osan, Estadu tenke tau osan hodi tau uma mahon ka tau iha Sentru Apoiomentu Alimentasaun ba vitima no ninia oan inklui ninia dependeti. Estadu tenke fo alimentasuan ba sira hotu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt; Violensia Domestika tenke iha duni osan ruma ba buat ne'ebe hanesan uma mahon, One Step Krisis Centre, formasaun ba polisia kona-ba Kodeku Prosesu Penal no Lei kontra Violensia Domestika, depois se bele karik fo bolsa estudu ba ema ne'ebe atu estuda liu-liu iha area  psikolojia, psikoteknika, psikotest hodi tulun vitima. Maibe karik tuir ita nia tradisaun vitima hasoru fali agresor no halao rekonsiliasaun diak fali malu sira mos presiza asistensia psikolojia, psikososial ba sira hotu***.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-3882163695125629040?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/3882163695125629040/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=3882163695125629040' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/3882163695125629040'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/3882163695125629040'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2010/09/lei-nee-tenke-implementa-tenke.html' title='“LEI NE”E TENKE IMPLEMENTA, TENKE SOSIALIZA  SEI LAE ITA HALO IMPEDE MALU LA HALO BUAT IDA”'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TMolAdV6IkI/AAAAAAAAAow/QADhKWtjM_w/s72-c/Salurik_Agustus_Manuel_Tilman.gif' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-8806551284629818222</id><published>2010-09-09T10:25:00.000+09:00</published><updated>2010-10-29T11:44:16.676+09:00</updated><title type='text'>“LEI BELE KAPAZ MAIBE SE KOMUNIDADE  LA KOMPRENDE NO ITA LA IMPLEMENTA,  LEI NE”E HANESAN DEIT”</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;a style="font-family: arial;" onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TMo0UcUK0HI/AAAAAAAAApI/CWKIvURtDiM/s1600/Salurik_Agustu_Idelta.gif"&gt;&lt;img style="float: right; margin: 0pt 0pt 10px 10px; cursor: pointer; width: 314px; height: 320px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TMo0UcUK0HI/AAAAAAAAApI/CWKIvURtDiM/s320/Salurik_Agustu_Idelta.gif" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5533292617980891250" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="color: rgb(51, 51, 255); font-family: arial; font-weight: bold;"&gt;SEPI, Sra. Idelta Maria Rodriguez&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Ba kazu violensia domestika ita haree katak iha kategoria rua: kategoria ba kazu civil nomos ba ketegoria ba kazu krimi. Maibe importante mai ita katak oinsa haree ba prosesu atu bele kondena nomos fo sansaun ba suspeitu atu bele hela iha Hotel Becora  (prizaun).&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Ohin ita rona ona kazu violensia domestika ida no fo impaktu katak labarik sira tenke hela iha uma. Maibe ita tenke hatene kuandu feto ida ka mane ida atu divosiu, sira tama ona iha prosesu ida ne'ebe tenke tuir lei. Harta (riku soin) ne'ebe agora vitima lakon tamba seidauk too prosesu tribunal. Agora dadauk ne'e vitima sei terus no tenke lori terus sira ne’e ho matebe’en, hakarak fila ba sira nia uma maibe la permiti. &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Maski Procurador mos iha Seksaun Minoris ba labarik sira ne'ebe ses an husi inan aman maibe tuir Lei Kontra Violensia Domestika (LKVD) se mak iha dever liu maka Ministeriu Solidaridade Sosial (MSS). Iha LKVD termina ona kada knaar ba ministeriu kompetente atu fo assistensia, atu halo prevensaun, atu assisti vitima too  prosesu ne'ebe ita espera.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;LKVD ne'e iha parte tolu, premeiru maka  Lei Kontra Violensia Domestika, ida seluk kona-ba Sentru Apoio no ida tan kona-ba Alimentasaun. Haree ba parte alimentasaun, LKDV dehan katak kuandu oan ses ona husi uma laran oinsa maka atu fo asistensia ba sira atu haree ba alimentasaun. &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Entaun ita hanoin katak sei ita haree ba parte 3 ne'e, sira ne'e integradu. Ita la bele haree sira ketak-ketak maibe iha keterkaitan no kesinambungan,  laos buat ida separadu.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial; font-weight: bold;font-size:100%;" &gt;Responsibilidade Xefe Suku Nian&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Tuir LKVD, lider komunidade sira mos iha dever moral atu halao prevensaun ba violensia domestika ne'e iha nivel komunitaria maibe tenke hatene katak violensia domestika ne'e hanesan krimi publiku laos semi publiku. Kuandu krimi publiku hakarak ka lakohi tenke ba prosesu justisa duni. Ida ne'e maka ita tenke tau iha ita nia hanoin no tau iha ita nia konsensia katak krimi publiku laos semi publiku. &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Ita mos hatene katak, se kuandu ita nia kostume dehan katak kuandu familia ida hetan problema sempre iha keterkaitan familia husi mane foun, feto foun, feto sai, husi humane. Ita sempre tu’ur hamutuk resolve maibe tenke tau iha ita nia ulun katak violensia domestika hanesan krimi publiku. Ita la bele halimar ho lei ne'ebe ita hotu hakarak bele  halo prevensaun maibe ita halimar fali iha kotuk. La kohi lori ba julgamentu, lakohi lori ba tribunal ne'ebe maka bele  desidi.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial; font-weight: bold;font-size:100%;" &gt;Prosesu Halo LKVD&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Prosesu halao lei ida ne'e hahu kedas husi Gabinetti Assesoria Promosaun Igualdade (GAPI) iha Primeiru Governo Konstitusional. Mas, iha mos problema bar-barak tamba depois ita tu’ur hamutuk no desidi iha Ekipa Tralbalho ba LKVD, derepenti dokumentu politiku ida ne'e tenke apresenta iha Konselhu Ministriu. Too apresentasaun ita nafatin ba halao sosializasaun. &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Bainhira halao konsultasaun ba draft policy paper ba lei ida ne'e ita halao konsultasaun iha 13 distritu ho lider  komunidade liu-liu ba avo sira, tiu sira ne'ebe kaer ai-tongka sira ka rotan iha suku ida-ida. Ami konvida sira halo konsultasaun atu rona sira nia hanoin.  &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Bainhira tama atu promulga, LKVD hasoru problema uitoan. ita simu tan notas ida husi Presidente Republika atu fo atensaun ba pontu balun husi Parlamentu Nasional. Ita hanoin katak laiha tan ezepsaun ruma mas realidade verdade agora dadaun ita simu karta ida .&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Bainhira  Hau simu mensagem dehan katak Presidente Republika atu la promulga entaun Hau hasoru kedas Presidente iha altura ne'eba. Maibe antes ne’e Hau hasoru uluk ho Amo Bispo para bele rona sira nia hanoin kona-ba Igreja nia posizaun tamba hau rona Igreja lakohi LKVD promulga. &lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Depois Hau hasoru Presidente Republika, nia hateten katak bainhira lei ne’e promulga ona Presidente sei iha notas balun ba Parlamentu Nasional.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Dala ida tan, ita hatene katak LKVD ne'e halo liuhusi prosesu kleur teb-tebes tamba ne’e ita la bele halimar fali katak depois lei ne'e promulga ona ita husik deit ita nia feto maluk sira terus nafatin no ita abandona kazu sira ne'e.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial; font-weight: bold;font-size:100%;" &gt;Prosesu Implementasaun&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Agora fresteza tamba lei ida ne'e passa maibe oinsa ita agora dadauk atu haree ba ninia implementasaun. Prosesu ne’e sai hanesan faktor ida  importante tebes atu bele asegura katak implementasaun ne'e lao dadauk. Lei bele kapas maibe se komunidade la komprendre no ita la implementa, lei ida ne'e hanesan deit. Importante ita presiza iha asaun ida atu bele halo implementasaun didiak.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Tuir mandatu LKVD, Sekretariu Estadu ba Promousaun Igualdade (SEPI) maka lidera prosesu mekanismu koordenasaun ba implementasaun ba lei ida ne’e. Iha mos ministeriu relevante ne'ebe importante ba lei ida ne’e  maka  Ministeriu Solidaridade Sosial (MSS), Ministeriu Saude (MS), Ministeriu Justisa (MJ), Sekretariadu Estadu Seguransa, Ministeriu Edukasaun (ME). &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: arial;font-size:100%;" &gt;Hau hakarak dehan katak, nasaun balun maka aprova lei VD tenki lori tempo naruk atu halao revisaun. Agora ho ita nia esforsu tomak ita maka foin aprova LKVD, ita halo kedas revisaun.***&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-8806551284629818222?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/8806551284629818222/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=8806551284629818222' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/8806551284629818222'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/8806551284629818222'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2010/10/lei-bele-kapaz-maibe-se-komunidade-la.html' title='“LEI BELE KAPAZ MAIBE SE KOMUNIDADE  LA KOMPRENDE NO ITA LA IMPLEMENTA,  LEI NE”E HANESAN DEIT”'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TMo0UcUK0HI/AAAAAAAAApI/CWKIvURtDiM/s72-c/Salurik_Agustu_Idelta.gif' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-1777940099996421041</id><published>2010-09-09T10:05:00.002+09:00</published><updated>2010-10-29T11:20:57.752+09:00</updated><title type='text'>"HUSU BA GOVERNO ATU ALOKA  ORSAMENTU BA IMPLEMENTASAUN"</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TMor9fU9vgI/AAAAAAAAAo4/4UwOAyNo_F8/s1600/Salurik_wGDV.gif"&gt;&lt;img style="float: right; margin: 0pt 0pt 10px 10px; cursor: pointer; width: 320px; height: 221px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TMor9fU9vgI/AAAAAAAAAo4/4UwOAyNo_F8/s320/Salurik_wGDV.gif" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5533283427559521794" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-weight: bold; color: rgb(51, 102, 255);"&gt;Sra. Merry Bareto, Direitora Fokupers, Tim Advokasia ba Lei Kontra Violensia Domestika : &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ekipa Tim Advokasia ba Lei Kontra Violensia Domestika hato’o orgulhu no alegria ba ita nia susesu boot ba prosesu naruk durante tinan 9 nia laran halao prosesu advokasia ba lei ida ne'e hanesan krimi publiku. Ita nasaun Timor-Leste agora dadaun iha lei foun ida ne'ebe sei hapara violensia iha uma laran no promove unidade familia.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div  style="text-align: justify;font-family:arial;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Ohin ita hotu hamutuk iha ne'e balun ho matan been tun no balun ho laran moras tamba ita nia feto maluk sira sei sai nafatin vitima ba violensia domestika. Grupu Serbisu Advokasia ba LKVD hakarak hato’o katak importante oinsa ita bele hapara violensia domestika no mos hametin unidade familia hodi sai nafatin familia Nazareti ba futuru iha nasaun foun ida ne'e.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Husi prosesu naruk ida ne'e, agora dadauk ita hahu fase segundu hodi halao publikasaun no sosializasaun ba lei ida ne’e. Ami mos husu ba komunidade tomak atu bele simu informasaun kona-ba saida deit maka hakerek no koalia klaru iha LKVD atu nune populasaun hotu bele simu informasaun hodi hatene katak ita nia nasaun iha tan lei foun ida ne'ebe garantia justisa no direitu ba familia atu moris hakmatek iha uma laran rasik. Bainhira ami halao advokasia  ba lei ida ne’e ami sempre hato’o mensagem katak uma hanesan fatin intimu, uma hanesan fatin  protesaun no uma maka fo seguru ba ita hotu, uma la bele sai hanesan inferno ba familia ida.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ami husi Tim Advokasia ba LKVD husu ba Nain-Ulun sira iha IV Governo Konstitusional katak bainhira halao Planu Orsamentu ba tinan 2011 atu bele aloka orsamentu ba Ministeriu ne'ebe maka mensiona iha LKVD atu sira bele foti responsibilidade tuir kna’ar ministeriu ida-ida nian atu nune bele implementa lei ida ne'e ho kualidade.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ami mos la haluha husu atensaun husi membrus Parlamenta Nasional sira atu fo atensaun bainhira halao debate ba orsamentu governo ba tinan 2011 nia atu bele suporta lei ida ne'e liu husi dezisaun Parlamentu Nasional, sei la aloka orsamentu ba prosesu implementasaun lei ida ne'e maka lei ne'e sei la sai kualidade.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Prosesu Serbisu :&lt;br /&gt;Bainhira halao serbisu advokasia, hot-hotu ho aten brani maski ita la iha esperiensia koalia kona-ba lei ida ne'e maibe ami iha ligasaun ho membrus, prokurador nomos membrus advogado balun inklui ho kolega sira husi organizasaun ne'ebe iha esperiensia barak kona-ba lei ninian hanesan PDHJ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ami koko halao konsultasaun no diskuti oinsa ami rasik bele iha komprendesaun diak kona-ba lei ida ne'e. Bainhira ami halao rekomendasaun ba iha Kodeku Penal Timor-Leste ninian, Ami haree liu ba artigu ne'ebe relasiona ho asuntus feto,  entaun iha Kodeku Penal Ami haree katak  pontus rua maka presiza atu bele fo atesaun husi Tim Advokasia ba LKVD atu bele fo sujestaun ba iha Governo tamba iha tempu ne'eba violensia domestika hanesan semi krime publiku. Entaun Ami koko hamutuk ho SEPI oinsa atu luta para violensia domestika bele konsidera hanesan krimi publiku.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha parte segundu, Tim Advokasia ba LKVD haree ba asuntus abortus ne'ebe maka iha Kodeku Penal hanesan kriminaliza no husu para bele iha esepsaun ba vitima violasaun seksual no mos saude inan ho oan sira. Bainhira halao lobi ho Ministeriu sira, balun simu diak no balun la simu ami nia hanoin. Maibe ho koragem ne'ebe iha nomos kolaborasaun diak ho SEPI ho membrus sira hotu inklui mos membrus Governo no Parlamentar  depois too ikus ita hetan vitoria ne'ebe ohin ita hamutuk halao dialogu entre vitima ho lider komunidade sira no mos akumpanha tempo ida ne'e ita bele selebra vitoria ne'ebe hetan husi advokasia ba Lei Kontra Violensia Domestika. ***&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-1777940099996421041?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/1777940099996421041/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=1777940099996421041' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/1777940099996421041'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/1777940099996421041'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2010/10/husu-ba-governo-atu-aloka-orsamentu-ba.html' title='&quot;HUSU BA GOVERNO ATU ALOKA  ORSAMENTU BA IMPLEMENTASAUN&quot;'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/TMor9fU9vgI/AAAAAAAAAo4/4UwOAyNo_F8/s72-c/Salurik_wGDV.gif' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-2465495795823879551</id><published>2009-12-01T17:24:00.000+09:00</published><updated>2009-12-01T17:36:57.953+09:00</updated><title type='text'>FETO MOS IHA DIREITU BA SAUDE REPRODUKTIVA</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SxTU8w6htgI/AAAAAAAAAlc/UoA6wEcWkcE/s1600/aids4.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 234px; height: 211px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SxTU8w6htgI/AAAAAAAAAlc/UoA6wEcWkcE/s320/aids4.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5410183192766428674" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Timor Leste - Loron AIDS Mundial 1 Dez 2009&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;b style=""&gt;&lt;span lang="PT-BR"  style="font-size:14;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT-BR"&gt;Kada tinan iha loron 1 Dezembru, mundu tomak komemora Loron Aids Internasional. Loron ida ne’e hanesan loron ida atu bele kombate moras HIV/AIDS. Durante tinan barak, moras ida ne’e sai ona ameasa boot ba komunidade mundu hotu no halo ema rihun ba rihun mate. Lideransa husi nasaun hotu-hotu mos fo prioridade ba impaktu husi moras ida ne’e tamba laos deit daet ba ema ne’ebe hetan risku boot maibe daet ona ba ema seluk la iha risku hanesan donna da casa sira. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Iha tinan 2008, ema besik 33,4 milloen positivu moras HIV/SIDA. Husi numeru ida ne’e, persentasaun feto moris ho virus HIV/SIDA barak liu kompara mane. Virus HIV/SIDA bele hadaet ba ema liuhusi dalan oin-oin hanesan relasaun seksual ne’ebé la seguru, daet husi inan isin rua ne’ebe pozitivu HIV/SIDA ba nia bebé iha nia isin no ikus mai wainhira labarik ne’e moris, nia bebe mos pozitivu virus HIV/SIDA. Iha parte seluk, virus HIV/SIDA mos bele hadaet liu husi daun sona nian/&lt;i style=""&gt;jarum suntik&lt;/i&gt;. Virus HIV/SIDA bele daet ba malu liu husi transfuzaun raan husi ema ne’ebé pozitivu HIV/SIDA ba ema&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;seluk.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Tuir estatístika Ministério Saúde nian hateten katak komesa tinan 2002 too tinan 2009 kazu AIDS/SIDA aumenta bebeik. Agora ema ne’ebe positivu HIV/SIDA ho &lt;span style=""&gt; &lt;/span&gt;total ema nain 120. Husi total ida ne’e ema nain 17 mate ona. Iha tinan 2008 de'it, tui dadus husi Ministeriu Saude rejista ona ema hamutuk  nain 500 husi distritu ne’ebe deferensia hanesan Maliana total 41 mane 10 feto 31, Suai total 17 mane 13 no feto 4, Maubisse total 9 mane 8 no feto 1, Oecusse total 44 mane 32 no feto 12, no distritu seluk ne’ebe la temi total hamutuk 321 feto 77 hetan ona tes ran katak positivu hetan moras HIV/SIDA.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Sei ita kompara ho tinan 2004 ne’ebe iha deit ema nain 24 positivu HIV/SIDA maka durante tinan 5 numeru ema ne’ebe positivu HIV/SIDA aumenta too ema nain 100. Kada tinan maizemenus ema nain 20 hetan positivu moras HIV/SIDA. Iha fatin la hanesan, Daniel Marcal nudar Direitur husi organizassaun sosiedade sivil hanesan Church World Service (CWS), esplikasaun katak iha estimasaun ema 5.000 resin  maka hetan ona moras HIV/SIDA iha Timor Leste. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;b style=""&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Tamba Saida Moras Ida ne’e Aumenta Bebeik ?&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Timor Leste hanesan nasaun independensia mos hetan impaktu negativu husi mundu global liu-liu husi ema internasional barak serbisu iha nasaun ida ne’e. Atividade prostituisaun ne’ebe barak akontese iha kapital Timor Leste mos hanesan kauza ida tamba sa moras HIV/SIDA aumenta bebeik. Husi dadus ne’ebe iha, moras HIV/SIDA daet barak liu husi relasaun seksual ne’ebe la seguru.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Ema internasional barak ne’ebe serbisu iha Timor Leste inklui osan dollar Americano ne’ebe sirkula iha nasaun ida ne’e halo prostituisaun sai hanesan area serbisu ida bele hetan dollar lalais. Kondisaun ida ne’e halao feto prostituta husi nasaun seluk mai no serbisu iha area ida ne’e. Husi peskiza Fundasaun Alola iha tinan 2004 kona-ba atividade prostitusaun iha Timor Leste hateten katak ema estranjeiru nain 148 husi nasaun 6 hanesan Indonesia, China, Filipina, Thailandia no Australia &lt;span style=""&gt; &lt;/span&gt;serbisu hanesan feto prostituta iha Timor Leste. Iha relatorio ida ne’e mos hatete katak feto Timor nain 100 mos involve iha bisnis a’at ida ne’e. Area prostitusaun hanesan area ida perigozu ida ba feto prostituta sira tamba sira bele hetan violensia oin-oin husi sira nia kliente inklui mos bele hetan moras HIV/SIDA tamba halo relasaun seksual la seguru. Hahalok a’at mane sira ne’ebe gosta ba fatin prostituisaun mos halo moras ida ne’e daet lalais ba ema seluk.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Problema prostituisaun ne’e mosu iha ita nia sosedade barak tamba razaun ekonomia. Kondisaun ekonomia Timor Leste ne’ebe sei fraku halo ema barak liu-liu ema sira moris iha fatin rural hetan limitasaun atu bele sustenta sira nia moris. Kondisaun ida ne’e aumenta tan ho sira nia inkapasidade no hare ba faktores fiziku ne’ebe fraku liu kompara ho mane. Tiur peskiza Fundasaun Alola nian iha tinan 2004, prostituisaun mosu barak tamba razaun ekonomia no violensia baseia de jeneru. Iha Timor Leste, fatin barak sai ona imajina a’at iha sosiedade nia laran hanesan fatin protituisaun lokal. Fatin sira ne’e mos bele sai fatin ida atu moras HIV/SIDA bele hadaet ba ema seluk bainhira estadu la halo kontrola ba atividade ilegal ida ne’e. Estadu Timor Leste liu husi instituisaun sira ne’be iha responsibilidade ba combate moras HIV/SIDA tenke proaktiva para moras ida ne’e la bele estraga ita nia sosiedade no ita nia futuru. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b style=""&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Tamba Sa Maka Feto Sai Vulnerável Liu ba Virus HIV/SIDA? &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Husi resultadu peskiza ne’ebe Organizasaun Mundial ba Kombate Moras HIV/SIDA (UNAIDS) halo hatudu katak iha duni relasaun forte entre violensia hasoru feto no moras HIV/SIDA ne’ebe hadaet lais liu-liu ba feto sira. Feto hanesan sexu fraku ida kompara ho mane la iha poder/forsa boot ida atu bele rejeita bainhira sira nia laen hakarak halo relasaun seksual inklui halo relasaun seksual ho violensia oin-oin. Faktor ida ne’e mos sai hanesan kauza ida katak feto risku duni ba moras HIV/SIDA. Iha tempu hanesan, feto barak mos ladun hetan asesu informasaun ne’ebe diak no lolos kona-ba moras ida ne’e rasik.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Disigualdade no injutisa jeneru halo feto maluk sira la bele hili sira nia futuru, la bele hili sira nia laen, la bele hili bainhira sira bele kaben, oinsa sira bele halo relasaun seksual no la iha poder atu bele halo relasaun seksual ne’ebe seguru. Iha sektor ekonomia, feto mos hetan diskriminasaun boot tamba sira laiha kbiit ekonomia no halo feto sira depende deit ba sira nia laen atu bele sustenta sira nia familia. Kondisaun ida ne’e halo feto nia posisaun fraku tebes no seidauk aumenta ho faktus ne’ebe iha katak feto barak unalfabetu, laiha asesu ba informasaun, nivel edukasaun ne’ebe minimu liu inklui mos sistema lei nian ne’ebe ladun fo apoio ba feto sira. &lt;/span&gt;&lt;span style="" lang="EN-GB"&gt;Faktus sira ne’e halo feto hetan risku boot ba moras HIV/AIDS.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;b style=""&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Moras HIV/SIDA No Violensia Hasou Feto&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Asaun atau bele hapara moras HIV/SIDA sai ona isue internasional ida. Iha nasaun barak, aktivista feto no direitus humanus sira tau ona isu ida ne’e sai hanesan parte intregadu ida husi kampanha loron 16 eliminasaun violensia kontra feto. Aktivista sira hanoin katak iha relasaun forte entre violensia&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;hasoru feto no moras HIV/SIDA ne’ebe hadaet lalais.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Tuir Konvensaun CEDAW nian ne’ebe Estadu Timor Leste ratifika hateten katak Governo Timor Leste iha obrigasaun atu garantia feto nian direitu inklui feto nia direitu iha area saude repruduktiva. &lt;span style=""&gt; &lt;/span&gt;Artigu 12.1 Konvensaun CEDAW hateten katak estadu membru tenke hola medida hotu-hotu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ne’ebe lolos atu halakon diskriminasaun kontra feto iha area kuidadu kona-ba saude atu nune garantia asesu ba serbisu kuidadu ba saude nune’e mos asesu ba planu familiar ne’ebe tenke baseia ba feto no mane nia igualdade. Artigu ida ne’e haforsa tan ho rekomendasaun jeral husi Konvensaun CEDAW numeru 24 pontu 5 ne’ebe deklara katak sirkunsizaun ba feto, virus HIV/SIDA, feto aleijada sira, violensia hasoru feto no iguladade iha relasaun familiar nudar parte intregadu ida reasiona ho obediensia ba artigu 12 konvensaun CEDAW nian. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Estatutu feto iha area saude ida ne’e mos haforte tan liu husi Deklarasaun Beijing 1995ne’ebe obriga nasaun hotu hotu atu bele implementa rekomendasaun husi deklarasaun ida ne’e. Iha sektor feto no saude, Deklarasaun Beijing mos hateten klaru katak nasun ne’ebe asina deklarasaun ida ne’e tenke foti asaun ne’ebe sensitive ba jeneru atu bele kombate moras HIV/AIDS nomos problema saude seksual no reproduktiva.&lt;b style=""&gt; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt; text-align: justify;"&gt;&lt;b style=""&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Saida Maka Ita Bele Halo?&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Haré ba realidade katak numeru ema positivu virus HIV/SIDA iha Timor Leste komesa aumenta, ne’e duni presiza halo asaun preventiva atu bele hamenus número hirak ne’e liu husi programa integrada. Instituisaun hotu tenke involve iha laran inklui mos sosiedade sivil no familia rasik tamba problema moras ida ne’e laos deit problema governo nia deit maibe problema ita hotu. Iha parte ida, faktus hatudu mai ita katak ema barak ladun hetan informasaun kona-ba moras ida ne’e liu-liu ba feto sira. Iha parte seluk, ita mos la bele taka matan ba atividade prostituisaun ne’ebe buras iha kapital Timor Leste no fatin seluk. Hanesan linha ida husi virus HIV/SIDA bele hadaet ba ema seluk, problema prostituisaun tenke resolve lalais liu husi fo poder ba policia atu bele halao operasaun konjunta atu bele hapara atividade ilegal ida ne’e.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Governo mos tenke halao mekanismu ne’ebe diak atu bele prevene Timor Leste husi prostituisaun liu-liu prevene nasaun ida ne’e husi “invasaun” feto prostituta internasional ne’ebe diskonfia bele lori virus HIV/SIDA tama liu husi transaksaun seksual. Iha parte ida ne’e, diresaun Polisia Imigrasaun kaer funsaun importante atu bele prevene Timor Leste husi prostituisaun no trafiking Umano. Governo mos tenke tau matan ba Timor oan balun ne’ebe involve iha bisnis ida ne’e para ema hirak ne’e bele hetan kapasitasaun ruma ou serbisu ruma no muda sira nia atividade hanesan feto prostituta.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Governo mos tenke prepara fatin tratamentu ida atu bele trata ema sira ne’e positivu virus HIV/SIDA no garantia sira nia direitu. Ba asesu publiku, governo liu husi Ministeriu Saude tenke mos prepara fatin publiku ida atu ema hotu bele halo testu ba moras ida ne’e. Iha parte justisa, Tribunal tenke fo sansaun aas ba kazu prostituisaun nian para ema ne’ebe sai autor ba atividade ilegal ida ne’e la bele repete hahalok a’at ida ne’e. Presiza mos lei ida atu bele regula no fo sansaun ba ema no groupu ne’ebe involve iha laran nomos fo rahabilitasaun ema ne’ebe sai autor prostituisaun. Nesisidade ida ne’e hanesan obrigasaun estadu Timor leste nian baseia ba Konvensaun CEDAW artigu 6 , estadu membru sei foti medidas hotu-hotu ne’ebe loos hanesan legislasaun ka halo lei atu kontra makas forma oin-oin kona-ba trafiku ba feto no esplorasaun protituisaun ba feto sira.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;Bainhira instituisaun hirak ne’e la bele halo sira nia knaar ho diak maka sosiedade bele la fiar ba sira nia funsaun tamba kondisaun ida ne’e bele haburas prostituisaun iha rai laran no destrui mentalidade sosiedade Timor Leste nian liu-liu familia sira. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;    &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;Atu bele kombate moras ida ne’e, presiza mos fahe informasaun ba nivel sosiedade hotu-hotu liu-liu ba sira ne’ebe hetan risku boot liu ba moras ida ne’e. Ba familia sira mos, tenke hamoris respeita malu entre laen no nia fen. Laen sira tenke respeita direitu saude reproduktiva sira nia fen, halo relasaun seksual ne’ebe seguru no la usa violensia. (&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:78%;"&gt;&lt;i style=""&gt;&lt;span lang="PT"&gt;RFTL/ICP Office/Cop09&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;)***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-2465495795823879551?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/2465495795823879551/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=2465495795823879551' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2465495795823879551'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2465495795823879551'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/12/feto-mos-iha-direitu-ba-saude.html' title='FETO MOS IHA DIREITU BA SAUDE REPRODUKTIVA'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SxTU8w6htgI/AAAAAAAAAlc/UoA6wEcWkcE/s72-c/aids4.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-701340984183402349</id><published>2009-11-26T14:06:00.001+09:00</published><updated>2009-11-26T14:10:14.103+09:00</updated><title type='text'>FETO HETAN DEIT 2,262 % IHA ELEISAUN XEFE SUKU 2009</title><content type='html'>&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;a style="font-family: times new roman;" onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/Sw4NSYX01DI/AAAAAAAAAkM/GwoqsAogco4/s1600/Untitled-2.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 183px; height: 230px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/Sw4NSYX01DI/AAAAAAAAAkM/GwoqsAogco4/s320/Untitled-2.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5408274811949732914" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Dili – Timor Leste / Rede Feto Timor Leste / 26 Novembru 2009&lt;/span&gt;&lt;i style=""&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;i style=""&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Depois Eleisaun Lideransa Komunitaria (ELK) halao iha dia 9 Outobru 2009, Komisaun Nasional ba Eleisaun hatoo resul&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;tadu sira hetan ba Tribunal Rekursu atu bele hetan legalizasaun inklui mos hetan desizaun ba reklamasaun ne’ebe tama ba CNE. Maski durante prosesu eleisaun rasik, STAE hetan problema barak maibe ita bele dehan eleisaun ne’e lao ho diak. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Depois CNE hatoo sira nia resultadu Eleisaun Lideransa Komunitaria ba Tribunal rekursu, iha loron 18 fulan Novembru 2009 Tribunal ne’e fo sai kona-ba sira nia desizaun final ba Eleisaun Lideransa Komunitarian. Beseia resultadu ida ne’e, Tribunal Rekursu hatoo lista kandidatu Xefe Suku sira eleitu ho total 441 kandidatu. Tribunal Rekursu mos fo sira nia desizaun final relasiona ho problema ne’ebe akontese iha suku Raimea – Covalima ne’ebe entre kandidatu Domingus dos Reis no Jorge Pereira&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;  &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;hetan resultau hanesan. Ba kazu ida ne’e Tribunal desidi halo eleisaun segunda iha Suku Raimea, Sub Distritu Zumalai, Distritu Covalima baseia ba artigu 33, 34 no artigu 35 husi Lei 3/2009. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Husi lista kandidatu Xefe Suku ne’ebe Tribunal Rekursu fo sai, husi total 442 suku ne’ebe iha, kandidata feto sira manan deit iha suku 10. Maski persentace ne’e kiik maibe lideransa feto iha nivel suku aumenta feto nain 2 kompara Eleisaun Xefe Suku 2004/2005. Durante prosesu kampanha, kandidata feto ho total 42 halao sira nia programa kampanha ida-idak atu bele manan eleisaun. Ikus mai kandidata feto nain 10 deit maka eleitu iha loron 9 fulan Outobru 2009. Ida ne’e hatudu mai ita katak feto hanesan sexo maoria iha Timor Leste seidauk fo apoiu total ba kandidata feto sira ne’ebe kompete iha eleisaun. Husi resultadu ida ne’e ita hatene katak feto hetan deit 2,262 % kompara ho kandidata mane sira ne’ebe hetan 97,738 %.&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;  &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p  class="MsoNormal" style="font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p  class="MsoNormal" style="font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Kandidatu feto ne’ebe eleitu atu tuur hanesan xefe suku hanesan :&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;ol  style="margin-top: 0cm;font-family:times new roman;" start="1" type="1"&gt;&lt;li class="MsoNormal" style=""&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Cristalina Quintao (suku Railako leten / sub      disritu Railaco / Distritu Ermera)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="MsoNormal" style=""&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;Filomena Soares (suku      Fahisau / Sub Distritu Lequidoe / Aileu) &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="MsoNormal" style=""&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;Fransisca Monica F.      Soares (Soba / Sub Distritu Laga / Distritu Baucau),&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="MsoNormal" style=""&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;Terezinha de Deus      dos Reis (Bucoli / Sub Distritu Baucau / Distritu Baucau),&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="MsoNormal" style=""&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;Maria Lidia de Jesus      (Gariuai / Sub Distritu Baucau / Distritu Baucau), &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="MsoNormal" style=""&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;Maria dos Carmo      da’Sa (Suku Triloca / Sub Distritu Baucau / Distritu Baucau) &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="MsoNormal" style=""&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;Joana M. Da Fonseca      P. (Suku Afalocai / Sub Distritu Uatocarbau / Distritu Viqueque) &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="MsoNormal" style=""&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;Rita Monteiro (Suku      Liaruca / Sub Distritu Ossu / Distritu Viqueqeu), &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="MsoNormal" style=""&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;Maria Soares de      Jesus Sousa (Suku Ritabou / Sub Distritu Maliana / Distritu Maliana) &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li class="MsoNormal" style=""&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Maria Fatima (Suku Maudemo / &lt;/span&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;Sub Distritu &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Tilomar / Distritu Covalima) &lt;/span&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;  &lt;p  class="MsoNormal" style="font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="margin-left: 288pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=""&gt;       &lt;/span&gt;***(RFTL-icp09)&lt;/span&gt;&lt;span lang="PT"  style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-701340984183402349?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/701340984183402349/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=701340984183402349' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/701340984183402349'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/701340984183402349'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/11/feto-hetan-deit-2262-iha-eleisaun-xefe.html' title='FETO HETAN DEIT 2,262 % IHA ELEISAUN XEFE SUKU 2009'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/Sw4NSYX01DI/AAAAAAAAAkM/GwoqsAogco4/s72-c/Untitled-2.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-7102802189907561384</id><published>2009-11-20T14:31:00.001+09:00</published><updated>2009-11-20T14:36:25.406+09:00</updated><title type='text'>MAI ITA HARII DAME NO HAKOTUK VIOLENSIA</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SwYqoxsCtHI/AAAAAAAAAjM/RbiA6Nj6CMc/s1600/16+day+stop-violence.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 194px; height: 229px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SwYqoxsCtHI/AAAAAAAAAjM/RbiA6Nj6CMc/s320/16+day+stop-violence.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5406055282726057074" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt;Dili-Timor Leste/Rede Feto/Kampanha 16 Dias aktivismu Violensia Kontra Feto&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;V&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;iolensia barak liu akontese ba sira ne’ebe iha posisaun fraku hanesan feto no labarik sira. Iha Timor Leste nia istoria, violensia hasoru feto laos foin akontese depois ita ukun a’an maibe akontese iha vida moris feto nian desde tempo beiala sira too ohin loron. Komesa tempo liurai sira too tempo ukun an feto sira sai vitima nafatin husi hahalok violensia iha forma oin-oin hanesan violensia seksual, violensia domestika no seluk-seluk tan. &lt;/span&gt;&lt;span style="" lang="PT-BR"&gt;Violensia domestika katak hahalok hotu hotu /ida nebe deit akontese iha familia ida nia laran ho forma la justu hodi provoka direitamente ka indireitamente ofende ka halao terus ema nia isin lolon, mental ka seksual ho finalidade hodi hatauk ema seluk nian.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT-BR"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT-BR"&gt;Iha tempo ukun an, maski lei barak aplika ona atu bele protégé feto nia direito maibe violensia kontra feto akontese nafatin. Iha dadus hirak ne’ebe tama iha Vurneravel Person Unit (VPU) Polisia Nasional Timor Leste, hateten katak tinan-tinan kazu violensia hasoru feto sempre sai kazu a’as liu kompara kazu sira seluk. Ida ne’e hatudu faktor seguransa ba feto nia moris liu-liu moris iha uma kain seidauk garantia feto nia direitu. Uma kain hanesan fatin seguru ida atu bele eduka oan sira ho domin realidade sai fali fatin haburas hahalok violensia. Autor sira ne’ebe maioria mane uza sira nia poder hanesan xefe familia para hatudu sira nia dominante atu bele kontrola uma laran no dalaruma uza sira nia emosaun. Violensia ida ne’e barak resulta ema vurnerabel sira iha uma laran sai vitima hanesan feto, labarik, ferik, katuas no ema ne’ebe aliezadu.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT-BR"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="PT-BR"&gt;Violensia ne’ebe akontese iha uma laran barak relasiona ho kultural patriakal ne’ebe sei metin no buras iha ita nia sosiedade. Kultural ida ne’e rasik moris husi jerasaun ida ba jerasaun seluk liuhusi praktika uma laran nian. Kondisaun ida ne’e sai ona kultural ida ne’ebe too ohin loron moris nafatin iha ita nia sosiedade. Maibe violensia laos akontese iha familia hotu-hotu iha Timor Leste, familia barak sei kaer metin komitmentu atu la bele usa violasaun durante eduka sira nia oan no moris iha uma laran. Husi familia ida ne’e maka bele hamoris domin, haree feto, labarik, ferik no katuas sira hanesan parseiru moris nian. Tamba ne’e aspeitu mane hanesan faktores importante ida atu bele kria familia kontra violensia, halo sira nia responsibilidade hanesan xefe familia baseia ba domin nian. Ho ida ne’e ita bele espera katak mane bele sira responsibilidade hanesan xefe familia ho kalma, tau matan ba sira nia fen no oan nomos eduka nia familia ho domin.&lt;/span&gt;&lt;span style="" lang="IT"&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="IT"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="IT"&gt;Hare ba kondisaun kultura violensia ne’ebe sei maka’as iha Timor Leste halao ema barak mehi atu bele moris iha kondisaun hakmatek nia laran no dook husi violensia. Ita laos la bele hakotuk sistema patriakal ho violensia ida ne’e, tamba kultural mosu husi atividade moris sosiedade nian no sosiedade mos bele hili no hakotuk kultural saida deit fo impaktu negativu iha ita nia sosiedade nia laran liu-liu fo impaktu a’at ida ba feto no labark sira. Sosiedade maka ita, tamba ne’e atu halo mudansa ba kultural ne’e presiza ita hotu nia partisipasaun no kolaborasaun. Kontribuisaun husi parte hotu-hotu importante para ita iha forsa boot ida atu bele kolia ho liafuan ida deit maka “HAPARA VIOLENSIA KONTRA FETO, AGORA”. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="IT"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="IT"&gt;Iha iventu espesial Kampanha 16 dias aAktivismu Violensia Kontra Feto ida ne’e, Rede Feto hakarak konvida ita hotu feto ka mane atu bele fo kontibuisaun hari dame iha ita nia nasaun liuhusi asaun konkritu ida iha ita nia familia, komunidade no nasaun. Mai ita harii dame no hapara violensia hotu-hotu, mai ita harii kultural domin ida iha Timor Leste. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="IT"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="" lang="IT"&gt;Dala ida tan ami husu feto sira bele hateten sai violensia sira hetan, la bele tau problema ne’e hanesan problema privadu ida. Violensia kontra feto hanesan violasaun direitus humanus ida no tuir Kodeku Penal Timor Leste nian, violasaun kontra feto hanesan krimi publiku ida. Mai ita fo liman ba balu hakotuk violensia hasoru feto. (Icp/cop)***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-7102802189907561384?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/7102802189907561384/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=7102802189907561384' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/7102802189907561384'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/7102802189907561384'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/11/mai-ita-harii-dame-no-hakotuk-violensia.html' title='MAI ITA HARII DAME NO HAKOTUK VIOLENSIA'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SwYqoxsCtHI/AAAAAAAAAjM/RbiA6Nj6CMc/s72-c/16+day+stop-violence.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-4247766417681661567</id><published>2009-11-19T16:58:00.000+09:00</published><updated>2009-11-19T17:02:30.608+09:00</updated><title type='text'>VIOLENSIA HASORU FETO, AGORA PROBLEMA PUBLIKU NIAN</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SwT7KEwTknI/AAAAAAAAAiY/RzXtpZpLDNc/s1600/16+day+04-11-2009+11-07-53.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 236px; height: 157px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SwT7KEwTknI/AAAAAAAAAiY/RzXtpZpLDNc/s320/16+day+04-11-2009+11-07-53.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5405721603245052530" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;    &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;&lt;i style=""&gt;Dili- Timor Leste / 19 Novembru 2009 / Rede Feto TL&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;&lt;span style="font-style: italic;"&gt; / &lt;/span&gt;Kampanha 16 Days Kontra Violensia Baseia de Jeneru 2009&lt;/span&gt;&lt;i style=""&gt; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/i&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;i style=""&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b style=""&gt;D&lt;/b&gt;urante tinan barak, Timor Leste monu iha situasaun ne’ebe grave no nakunu ho asaun violensia. Grupu ho groupu ne’ebe diferensa ideas no visaun politika hasoru malu iha konflitu nia laran. Konflitu iha forma oin-oin sai hanesan dalan ida atu bele resolve problema ne’ebe mosu hahu husi &lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;tempo kolonialismu Portugues too tempo Timor Leste ukun an. Resultadu husi prosesu ne’e, parte ida tenke manan no parte ida tenke lakon no hamosu violensia, halo ema barak sai vitima inklui lakon sira nia vida. Istoria Timor Leste hateten katak, bainhira konflitu entre partido politiku mosu iha tinan 1974-1975, ema barak sai vitima, kanek, hetan tortura, lakon sira nia familia no mate. Iha tempo invasaun no okupasaun Indonesia 1975 – 1999, violensia mos sai hanesan hahalok a’at ida atu bele hamanan funu kontra resistensia sira. Militar Indonesia uza violensia atu bele obriga inimigu sira rende no hapara sira nia funu ba libertasaun.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Feto barak mos mate bainhira invazor Indonesia komesa tama iha area fonteira Timor Leste nian. Mate tamba bombardeiru morteiu husi militar Indonesia no seluk tamba involve iha luta libertasaun. Feto barak tenke halai ba foho no buka fatin seguru iha kondisaun limitasaun alimentar nian. Balun mate iha dalan klaran tamba moras no hamlaha no balun mos tenke hetan violensia, tortura no abuza seksual bainhira sira rende ou kaptura husi tropas Indonesia. Kondisaun ida ne’e sai imagem a’at ida iha tempu resistensia.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Iha tinan 1999, diferensa hanoin politiku kona-ba idea ba futuru Timor Leste nian hamosu konflitu boot entre grupu pro-independensia no grupu pro-integrasaun. Tamba lakohi lakon, Indonesia kria groupu militia iha distritu hotu no sira halo intimidasaun ba komunidade liuhusi asaun violensia hanesan torturasaun, abuza seksual, halakon ema, oho ema, sunu ema nia uma no asaun violensia seluk-seluk tan. Hahalok groupu militia ida ne’e halo situasaun Timor Leste tama ba nakukun laran.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Depois Timor Leste hetan independensia, diferensa hanoin mos sai satan ida iha komunidade nia laran no dalaruma hamosu konflitu. Iha tinan 2006, Timor tenke monu fila-fali iha tentasaun konflitu politika militar ne’ebe halo ema barak husik sira nia uma no salva sira nia vida. Dala ida tan violensia iha forma oin-oin mos sai imagina a’at ida iha situasaun periodu ne’e.&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt;  &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b style=""&gt;Definisaun Violensia&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Violensia hanesan fenomena global ida no akontese iha fatin hotu. Violensia sai hanesan istoria ida iha ita nia moris hahu husi be’ala sira. Hahalok violensia la hanesan funu nian ne’ebe mosu husi asaun koletiva ida, tuir sistema no plano ne’ebe prepara. Funu mos mosu deit iha sosiedadae balun laos iha fatin hotu-hotu. La hanesan funu, violensia mosu iha fatin barak iha mundu ida ne’e. Violensia sai hanesan hahalok a’at ida ou moras ida iha komunidade nia laran. La iha nasaun ida livre husi violensia ida ne’e.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Violensia hanesan forma ida atu bele hatudu diferensa idea iha sosiedade nia laran relasaun saida maka los no se mak bele sai superior liu. Violensia mos bele sai instrumen ida atu bele destrui sistema sosiedade nian no kria sistema sosidade foun ida ne’ebe diak-liu. Violensia ne’ebe mosu involve ita nia emosaun no sempre uza asaun fiziku hanesan basa, balu, tebe, tuda, tiru, oho no forma seluk-seluk-tan. Maibe dalaruma violensia ne’e rasik mosu iha forma oin-oin no susar atu bele identifika por ezemplu mosu liu-husi liafuan ou mosu liuhusi desizaun potika ne’ebe halao ema barak terus no susar. Violensia hanesan ne’e ita konese hanesan violensia estrutural ida. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Laos ida ne’e deit, violensia bele mos mosu tamba sosiedade komesa baruk ho antitude ema ne’ebe kaer poder iha governo.&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt;  &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Violensia hanesan ne’ebe hanesan espresaun ida husi komunidade tamba sira lakohi sai vitima be-beik husi sistema aktual. Iha aspeitu seluk, violensia mos bele mosu tamba komunidade la iha asesu ba ekonomia ne’ebe diak, populasuan moris iha kiak nia laran no Governo aktual la halo buat ida atu bele halo solusaun ba problema ida ne’e. Kondisaun hanesan ne’e bele hamosu asaun violensia nomos bele destrui sistema sosiedade nian.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Bainhira asaun violensia ho razaun politiku mosu no halo liuhusi dalan dialogo (pasifiku) nomos baseia ba interese nasional maka violensia mosu violensia demokratiku ida. Violensia ida ne’e bele lori ita nia nasaun ba kondisaun ne’ebe forte liu iha diversidade nia laran. Maibe bainhira mudansa situasaun halo liu husi dalan radikal maka grupu ne’ebe involve iha konflitu haree groupu sira seluk hanesan inimigu ida. Kondisaun ida ne’e bele hamosu violensia &lt;i style=""&gt;nihilistik&lt;/i&gt; no bele destroi &lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;nasaun nian tama ba kondisaun konflitu ne’ebe naruk. Violensia tipo ida ne’e destrui sistema moris nian no lori sosiedade ba kondisaun zero, halakon sistema lei no kultural nian iha sosiedade nia laran.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b style=""&gt;Tamba saida violensia Mosu ?&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Iha ita nia familia, komunidade no ita nia nasaun sempre iha diferensa idea entre ema ho ema ka grupu ida ho grupu seluk. Maibe diferensa hanoin ida ne’e la bele justifika mai ita katak dalan atu resolve maka konflitu no usa forsa fiziku atu bele hamanan ita nia hanoin. Moris iha demokrasia nia laran fo dever mai ita atu bele respeita ema nia idea maski idea ne’e diferensa ho ita nia idea.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Iha komunidade nia laran, ita sempre hasoru problema oin-oin nomos hamosu hanoin bar-barak. Balun hakarak resolve tuir katutak malirin no balun hakarak resolve uza forsa fiziku. Kondisaun ida ne’e bele hamosu konflitu entre sira bainhira la hetan liafuan konkordansa atu bele resolve problema ne’e. Ikus mai mosu violensia hanesan dalan ida atu obriga ema ka groupu seluk simu sira nia hanoin ne’ebe bele resulta ema seluk hetan kanek no mate.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b style=""&gt;Violensia Hasoru Feto Nian&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Organizasaun barak inklui Governo Timor Leste rasik barak kolia kona-ba feto nia direitu iha aspeitu hotu-hotu. Ratifikasaun Konvensaun CEDAW husi Governo Timor Leste sai hanesan dalan ida atu bele hapara diskriminasaun hasoru feto.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Haree ba kondisaun mundu agora dadaun, nasaun barak komesa fo komitmentu atu bele tau direitus humanus inklui direitu feto nian iha fatin a’as iha sistema politika nian. Mundu mos rekonese ona partisipasaun feto iha politika no area seluk hanesan sasukat ida ba dezenvolvimentu nasional. Direitu feto no mane ne’ebe hanesan fo opurtunidade barak ba feto iha mundu tomak atu bele hasae sira nia posisaun inklui mos hametin fali sira nia interese ba luta ba igualdade nian. Maski nune’e feto barak sai nafatin vitima husi violensia oin-oin durante sira halo sira nia knaar iha uma laran, fatin serbisu no sosiedade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Violensia hasoru feto laos deit problema privadu maibe hanesan mos problema national no global. Konseptu ida ne’e hanesan konseptu foun ida ne’ebe sai isue ida iha Konferensia Feto Mundial ba Dala Tolu iha Nairobi. Violensia hasoru feto akontese iha fatin ne’ebe deit no la iha limitasaun tempo, la haree ba nivel ekonomia, nivel edukasaun, tipo serbisu, rasa, tinan moris nian, durasaun kaben nian no tipo fiziku vitima nian. Violensia mos bele halo husi ema boot hanesan inan aman, maun, bin no bele akontese iha loron ka kalan. Violensia ne’e mosu tamba razaun oin-oin maibe kultural patriakal sai razaun dominante. Iha sistema ida ne’e, ema tau feto nia estatutu hanesan propridade ida husi mane nia no halo feto barak tenke tuir mane nia hakarak. Akontese hirak ne’e laos deit akontese iha sosiedade nivel kraik deit maibe mos iha sosiedade nivel aas. Husi violensia ida ne’e, feto barak hetan terus, hetan kanek inklui mos lakon sira nia vida.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Iha estrutura mane hanesan superior, violensia hanesan intrumen ida atu bele hamanan diferensia idea iha uma laran, hatudu sentimentu la satisfeitu nomos dalaruma hanesan hahalok a’at ida atu bele hatauk feto iha familia nia laran. Sosiedade mos dalaruma hanoin problema hirak ne’e laos hanesan problema boot ida maibe problema uma laran nian. Maibe hanoin ida ne’e la taka dalan ba institusaun seguransa no instituisaun seluk sira bele proteje feto maluk sira ne’ebe sai vitima husi violensia ida ne’e.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Feto vitima barak mos seidauk hatene prosesu justisa nian bainhira violensia ne’e mosu. Sira barak diak-liu taka sira nia ibun ba violensia ne’ebe sira hasoru duke loke ibun no estraga sira nia familia. Tamba vitima barak hanoin hanesan ne’e halo kazu violensia barak la mosu ba publiku no buras nafatin iha uma laran deit. Feto vitima tenke hatete sai sira nia problema para la bele fo dalan ba mane ne’ebe usa violensia kontinua hahalok aat ida ne’e ba ita.&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt;   &lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-family: times new roman;"&gt;Hanesan problema global, instituisaun Internasional halo lei oin-oin atu bele promove no proteje feto nian direitu hanesan &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: times new roman;font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-family: times new roman;"&gt;Deklarasaun Viena, Konvensaun CEDAW 1979, Deklarasaun Eliminasaun Violensia Kontra Feto 1993 nomos Deklarasaun Beijing 1994. Nasaun Unidas rasik deklara ona violensia hasoru feto hanesan violensia direitu humanus nian. Organizasaun sosiedade inklui Governo Timor Leste rasik barak kolia kona-ba feto nia direitu iha aspeitu hotu-hotu. Ratifikasaun Konvensaun CEDAW husi Governo Timor Leste sai hanesan dalan ida atu bele hapara diskriminasaun hasoru feto. A luta Kontinua. (&lt;/span&gt;&lt;i style="font-family: times new roman;"&gt;RFTL/ICP/Cop&lt;/i&gt;&lt;span style="font-family: times new roman;"&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-4247766417681661567?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/4247766417681661567/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=4247766417681661567' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/4247766417681661567'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/4247766417681661567'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/11/violensia-hasoru-feto-agora-problema.html' title='VIOLENSIA HASORU FETO, AGORA PROBLEMA PUBLIKU NIAN'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SwT7KEwTknI/AAAAAAAAAiY/RzXtpZpLDNc/s72-c/16+day+04-11-2009+11-07-53.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-3803893733634707693</id><published>2009-10-20T16:07:00.000+09:00</published><updated>2009-10-20T16:15:45.187+09:00</updated><title type='text'>FETO IHA DIREITU PROPRIEDADE HANESAN MANE</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/St1iN0zsA9I/AAAAAAAAAa0/AEFUonnoiTw/s1600-h/PIC_1444ok.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 230px; height: 172px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/St1iN0zsA9I/AAAAAAAAAa0/AEFUonnoiTw/s320/PIC_1444ok.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5394575918312981458" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;H&lt;/span&gt;anesan nasaun foun ida iha mundu, Timor Leste sei infrenta problema oin-oin durante harii nasaun demokratiku ida. Bainhira Indonesia&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;sai husi Timor Leste iha tinan 1999, Timor Leste ho ajuda sosiedade internasional serbisu makas atu bele resolve problema refugiadu ne’ebe namkari iha fatin barak inklui mos iha Indonesia. Durante tinan balun, ema barak moris iha kondisaun limitadu impaktu husi hahalok milisia ne’ebe destroi fatin hotu iha Timor. Prosesu rekonsilisaun atu bele lori ema timor oan hela iha Atambua-Kupang susesu lori fila fali Timor oan ne’ebe hakarak hela iha Timor Leste. Maibe ita mos la bele nega, Timor oan balun tamba posisaun politika la hanesan desidi hela no sai sidadaun Indonesia.  &lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;Agora, Timor Leste tama ona iha tinan 10 referendum maibe faktus ne’ebe iha&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;problema baziku hanesan ideolojia politika, rai no rasa sei sai problema boot no seidauk resolve hotu. Krizi 2006 hatudu mai ita, tamba lia fuan kroat no rasa bele destroi Timor Leste liu-liu capital Dili tama ba konflitu militar politika entre Timor oan rasik. Ba dala rua, kapital Dili sai hanesan vitima, uma no kareta ema sunu no ema barak halai ba fatin seguru tamba buka moris. Rihun ba rihun ema sai refujiadu, husik sira nia uma no propriedade hanesan akontese iha tinan 1999.&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;Impaktu husi krizi 1999 no krizi 2006 hamosu problema rai no problema seluk. Problema ne’e mosu tamba ema halao okupasaun ilegal ba uma no rai ne’ebe husik hela husi sira nia nain tamba halai ba fatin refujiadu. Too agora, seidauk iha lei ida atu bele resolve problema hirak ne’e. Hare ba dokumentus ba propriodade nian, maioria ema la iha sertifikadu ruma ba sira nia propriodade. Sira baseia deit ba konesementu komunidade ba sira nia rai ne’ebe hateten sira maka rai nain. Entaun sistema ida ne’e presiza rekonesementu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;husi parte estadu nian atu bele fo sertifikadu oficial ba sira nia rai. Atu bele resolve problema pasadu nian no estabelese primeirus titlus propriedade maka estadu halao ona draft lei kona ba rai nian. Bainhira lei ida ne’e aplika, sei regula kona-ba nain ba rai privadu nomos regula kona-ba estatutu rai estadu nian, rai komunitaria, konpensasaun nomos prosesu despeju administrativu. Lei ida ne’e se determina semak nain lolos ba rai iha Timor no bele sai hanesan lei base ida ba kodeku penal Timor Leste nian tamba too agora kodeku penal seidauk bele aplika ba kazu ne’ebe mosu relasiona ho estatutu uma no rai.&lt;/p&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/St1irMIj18I/AAAAAAAAAa8/7tjXy7parJ0/s1600-h/PIC_1446ok.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 322px; height: 242px;" src="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/St1irMIj18I/AAAAAAAAAa8/7tjXy7parJ0/s320/PIC_1446ok.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5394576422790748098" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;Lei ida ne’e mos importante tamba sei estabelese preimeirus direitus hodi hatene semak nain lolos. Prosesu foti dadus mos foti direita husi sosialidade tamba komunidade hatene liu semak durante ne’e sai nain ba rai. Custume patriakal Timor Leste mos sai hanesan problema ida iha komunidade nia laran tamba hamosu diskriminasaun jeneru. Feto hanesan segunda klase susar atu bele hetan sira nia direitu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ba rai sira sai nain ba rai. Durante konsulta publiku ba lei ida ne’e, feto mos ladun ativa atu bele partisipa maski husi projeitu Ita Nia Rai koko ona fo koragem ba feto sira atu bele hatama sira nian deklarasaun konaba sira nain ba rai. Ida ne’e hanesan problema dinamika interna ba komunidade maka sei kustume partriakal sei ezisti nafatin. &lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;Problema direitu feto hanesan ho mane sira sai ona problema boot durante prosesu konsultasaun publika. Maski tuir anteprojeitu iha artigu seis (6) kolia konaba direitu hanesan feto no mane iha direitu ba propriedade maibe ema barak&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;no kuaze iha distritu hotu sempre kestiona ba artigu ida ne’e. Sira mos husu elimina artigu ida ne’e tamba tuir sira nia hanoin direitu feto hanesan mane ne’e kontrariu ho Timor Leste nia kostume. Tuir sira, kostume hateten feto sira la iha direitu atu sai nain ba rai, mane deit maka iha direitu.&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style=""&gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;Maski iha parte ida, anteprojeitu ne’e diak ba halakon diskriminasaun ba feto maibe ema barak liu-liu mane sira hamrik no dehan artigu ida ne’e kontra konstume. Hatan ba problema ne’ebe mosu durante konsulta publiku, Ministera Justisa Lucia Lobata heteten katak bainhira nia hasae artigu 16 husi anteprojeitu ida ne’e maka lei ida ne’e sei pasa iha Konselhu Ministru&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;no Parlamentu Nasional tamba kontra Konstituisaun Timor Leste.&lt;/p&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/St1jKsPaDtI/AAAAAAAAAbE/hjTSk5F64so/s1600-h/PIC_1448ok.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 260px; height: 171px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/St1jKsPaDtI/AAAAAAAAAbE/hjTSk5F64so/s320/PIC_1448ok.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5394576963985346258" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;“Sei hau hasae ida ne’e depois lei ne’e hau lori ba Konselhu Ministru ba too Parlamentu Nasional maka sei la passa tamba kontra ita nia Konstitusaun RDTL” haktuir Ministra Justisa, Lucia Lobato. &lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;Iha Konstituisaun RDTL klaro ona katak &lt;span style=""&gt; &lt;/span&gt;Estadu Timor Leste garante direitu hanesan entre feto no mane inklui direitu ba propriedade. Maibe direitu ne’ebe fo ba feto sira tenke mos hetan partisipasaun ativu liu husi fo sira nia deklarasaun kona-ba rai bainhira prosesu elevanta de dadus. ***&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-3803893733634707693?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/3803893733634707693/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=3803893733634707693' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/3803893733634707693'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/3803893733634707693'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/10/feto-iha-direitu-propriedade-hanesan.html' title='FETO IHA DIREITU PROPRIEDADE HANESAN MANE'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/St1iN0zsA9I/AAAAAAAAAa0/AEFUonnoiTw/s72-c/PIC_1444ok.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-6517635510724037552</id><published>2009-10-14T15:49:00.001+09:00</published><updated>2009-10-14T15:51:20.030+09:00</updated><title type='text'>HALAKON DISKRIMINASAUN KONTRA FETO SIRA IHA AREA RURAL</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/StV0nwoLpeI/AAAAAAAAAaY/NPkwilb_8Co/s1600-h/S5002709+faan+produtu+lokal.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 227px; height: 192px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/StV0nwoLpeI/AAAAAAAAAaY/NPkwilb_8Co/s320/S5002709+faan+produtu+lokal.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5392344355263194594" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;i style=""&gt;&lt;span style="text-transform: uppercase;"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Dili, 15 Outobru 2009/ Loron Internasional Feto Rural/REDE FETO TIMOR LESTE&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Rede Feto Timor Leste hakarak hato’o parabens ba feto maluk ne’ebe moris iha area rurais tamba iha loron 15 Fulan-Outobru 2009 selebra Loron Internasional Feto Rural. Iha loron ida ne’e, mundu tomak halao refleksaun ba kondisaun feto rurais nian ne’ebe infrenta obstaklu bar-barak. Too ohin loron, feto barak iha area rural hetan limitasaun atu bele uza sira nia direitu iha area saude no edukasaun. Feto barak sei hasoru problema saude reproduktiva no numeru mortalidade ne’ebe a’as. Sira mos dalaruma susar atu lori sira nia produtu ba mercado impaktu husi estrada ne’ebe ladiak. Laos ida ne’e deit, be’e mos, elektrisidade no limitasaun informasaun mos sai problema importante ne’ebe tenke resolve lalais . &lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Maski sira infrenta obstaklu barak maibe sira fo ona kontribuisaun maka’as ba ita nia dezenvolvimentu liu-liu iha setor agrikultura no ekonomia rural. Maizemenus numeru feto besik milaun 428 serbisu iha setor agrikultura atu bele produz hahan ba sosiedade. Maski sira serbisu iha setor ida ne’e maibe sira sei halao nafatin sira nia funsaun atu tau matan ba sira nia oan no familia. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Feto iha area rural mos hetan impaktu maka’s husi mudansa iklimatika tamba isue global ida fo impaktu sira&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt;  &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;susar atu bele hetan be’e nomos ai sunu ba sira na familia. Sira tenke lao dook no husik sira nia eskola no serbisu agrikultura. Posisaun ida ne’e halo sira hetan risku husi hahalok violensia baseia ba jeneru.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Atu bele proteze feto iha area rurais, Nasaun Unidas halao ona Konferensia Mundial ba Feto&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt;  &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;ba Dala Ha’at iha tinan 1995 nomos Konferensia Milenium iha tinan 2000. Sira mos aprova Konvesaun Halakon Diskriminasaun Hotu-Hotu kontra Feto (CEDAW) hanesan instrumental direitu Umanus ida. Artigu 14 husi konvensaun ida ne’e hateten katak nasaun ne’ebe ratifika konvensaun ida ne’e iha responsibilidade atu bele halakon diskriminasaun kontra feto sira iha area rural nomos hola medidas lolos atu garantia aplikasaun lei husi konvensaun ida ne’e, ba feto sira iha area rural. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Baseia Relatorio Alternativa ba Konvensaun CEDAW ne’ebe sosiedade sivil Timor Leste hato’o ba Komite CEDAW hateten katak feto Timor Leste ladun hetan oportunidade hanesan ho mane sira iha asesu ba area edukasaun, assistensia saude nomos asesu ba justisa formal. Relatorio ida ne’e mos esplika katak &lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt; &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;feto agrikultor susar atu faan sira nia produtu lokal iha merkadu sidade tamba menus sosa nain nomos barak la hetan asesu ba transporte atu lori sasan ba merkadu sidade, fatin area rural barak laiha estrada ka estrada a’at no laiha transporte publiku.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Klaru ba ita, problema ne’ebe feto iha area rurais hasoru sai mos hanesan feto hotu-hotu nia problema ne’ebe tenke resolve lalais. Durante &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;color:black;"&gt;Kongresu Feto Timor Leste ba dala III tinan 2008, feto husi distritu akumula sira nia problema no halao sira plano de asaun ida atu bele lori feto nia kondisaun tuir feto nia hakarak. Plataforma ida kompostu husi area 7 hanesan area politika, justisa, saude, kultura, edukasaun, ekonomia nomos media komunikasaun no transporte. Platafoma feto nian ida ne’e mos prezisa atensaun maka’as husi parte hotu-hotu. &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Bainhira ita la fo atensaun maka bele hamosu diskriminasaun iha area oin-oin, husi asesu edukasaun no saude, asesu ba kontrola rai, opurtunidade ba serbisu, ekonomia familia nian nomos partisipasaun iha publiku.&lt;/span&gt;&lt;span style="display: none;"&gt; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Eleisaun Lideransa Komunitaria ne’ebe foin remata mos sai hanesan dalan demokrasia ida atu bele hili lideransa komunitaria hanesan Xefe Suku, Xefe Aldeia nomos Konselhu Suku. Maske husi resultadu provisoriu hatudu katak kandidata feto nain 11 maka eleitu sai xefe suku maibe faktus ida ne’e hatudu mai ita katak kapasidade feto nian iha area politika komesa aumenta. Husi eleisaun ida ne’e mos, feto hamutuk ho total 1326 sei sei tuur iha Konselhu Suku atu fo ideas ba dezisaun suku nian liu-liu atu bele resolve problema feto ninian. Husi numeru hirak ne’e, ita espera katak sira bele luta nafatin ba depende intereste feto ninian atu bele lori dezenvolvimentu beseia ba igualdade jeneru.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Dala ida tan, ita hotu espera katak, komemorasaun Loron Internasional Feto Rural 2009 bele lori mudansa signifikan ba kondisaun feto sira iha area rurais no fo opurtunidade diak-liutan ba feto sira bele goza sira direitu.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;A luta kontinua&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;  &lt;/div&gt;&lt;p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Obrigada&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-6517635510724037552?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/6517635510724037552/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=6517635510724037552' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6517635510724037552'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6517635510724037552'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/10/halakon-diskriminasaun-kontra-feto-sira.html' title='HALAKON DISKRIMINASAUN KONTRA FETO SIRA IHA AREA RURAL'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/StV0nwoLpeI/AAAAAAAAAaY/NPkwilb_8Co/s72-c/S5002709+faan+produtu+lokal.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-1369665710715917614</id><published>2009-09-09T16:07:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T16:08:17.200+09:00</updated><title type='text'>DISKRIMINASAUN BA FETO KONTRA PRINSIPIU KONVENSAUN CEDAW</title><content type='html'>&lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.6pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;A&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;suntu barak kona-ba feto sai ona debate publiku maibe seidauk bele lori mudansa bo’ot ba feto nia kondisaun iha sosiedade nia laran. Feto nafatin sai vitima husi sistema kultural no sistema uma laran. Feto mos sai segunda klasse iha sistema moris lor-loron, opurtunidae atu bele aumenta sira nia kapasidade limitadu liu kompara mane. Feto sira mos hetan difikuldade boot atu bele rona no hetan informasaun publiku, liu-liu relasaun ho sira nia direitu. Problema violensia hasoru feto barak sei akontese&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;iha Timor laran tomak, ida ne’e presiza atensaun maka’as husi Governo Timor Leste no sosiedade tomak atu bele tau matan ba kondisaun ita nia inan feto sira tamba feto hanesan autor ida importante atu bele lori nasaun Timor Leste ba oin.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.6pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Ita hotu-hotu hatene ona katak kestaun jeneru no direitu feto nian ne’e hanesan obrigasaun ba ema hotu-hotu atu bele komprende, implementa no hametin direitu sira ne’e. Iha fulan Dezembru 2002, Governo Timor-Leste rasik ratifika ona lei Internasional Konvensaun hodi Elimina Diskriminasaun Hotu-hotu Hasoru Feto ou ita bolu ho &lt;b&gt;Konvensaun CEDAW&lt;/b&gt;. Lei ida ne’e proteje direitus humanus feto nian, halakon diskriminasaun kontra feto no hametin igualdade entre feto no mane. Konvensaun ida ne’e mos obriga Governo Timor Leste hodi implementa provisaun iha Konvensaun CEDAW nia laran ho mos hodi halao relatorio ba Komite CEDAW kona-ba mekanismo ho serbisu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ba halakon diskriminasaun kontra feto. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.6pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Mekasimu Konvensaun CEDAW rasik fo opurtunidade ba NGO sira atu bele fo sira nia relatorio alternativu. Tamba ne’e groupu sosiedade sivil ne’ebe representante husi membru Rede Feto halibur an hodi prepara mos relatorio alternativu ida atu bele kolia sai konaba impaktu implementasaun Konvensaun CEDAW husi Estadu Timor Leste durante tinan hirak nia laran.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.6pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Baseia ba substansia Konvensaun CEDAW artigu 16, groupu serbisu ne’e foti problema ne’ebe feto sei hasoru diskriminasaun iha area politika, publika,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;saude, edukasaun, justisa, serbisu sociais nomos kondisaun feto ne’ebe sei infrenta iha area sector privadu, vida familia nomos kultura rasik. Relatorio Alternativa&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ida ne’e hanesan direitu ida ne’ebe formalmente Komite CEDAW fo ba nasaun hotu hotu ne’ebe sosiedade sivil hakarak relata buat ruma kona-ba impaktu ne’ebe hetan husi implementasaun CEDAW. Iha nasaun ida ne’e pelomenus iha groupu independente seluk maka tau matan hela ba lalaok estadu nian atu implementa Konvensaun CEDAW. Konvensaun ida ne’e rasik estabelese prinsipiu universal konaba direitus humanus ne’ebe hanesan mos direitu ba feto ne’ebe ita nia estadu ratifika no asina. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.6pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Konvensaun CEDAW rasik mos defende prinsipiu boot tolu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;maka non- diskriminasaun, obrigasaun estadu nomos igualdade substantiva. Prinsipiu tolu ne’e maka presiza tau matan husi Governo Timor Leste atu bele haree di-diak para bele halao programa, produz lei baseia ba saida maka hakerek iha konvensaun nia laran atu nunee lei ne’ebe mosu labele kontradiksi fali ho prinsipiu CEDAW nian. Por ezemplu hanesan lei ida konaba Eleisaun Parlamentu ninian dehan katak feto ida entre mane nain haat. Ida ne’e tuir prinsipiu Konvensaun CEDAW nian lei ida ne’e diskrimina tebe-tebes tamba saida tenke koloka feto ida entre mane nain haat? Tuir Konvensaun CEDAW ida ne’e diskrimina tebe-tebes. Karik Komisaun CEDAW sei husu ba Governu Timor Leste atu bele haree lei ida ne’e para bele esplika. Iha parte seluk Estadu konsidera kria medidas special temporaria maibe ou mesmu tempu ho karakter diskriminasaun.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Iha area seluk hanesan area justica, feto&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;sei hasoru diskriminasaun atu bele&lt;span style=""&gt;   &lt;/span&gt;hetan justisa formal. Por ezemplu feto&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ida hetan violensia seksual no nia hakarak lori kazu ne’e ba tribunal hanesan Tribunal Distrital Suai maibe nia la iha osan atu bele gasta ba transporte, oinsa nia bele too iha ne’eba. Sei nia la iha asesu ba justisa formal ida ne hanesan parte ida husi diskriminasaun. Iha sistema justisa nia laran mos iha diskriminasaun, tuir observasaun husi parte NGO sira katak dalabarak kazu feto sira apresenta ba tribunal hanesan kazu ida ne’ebe ladun importante. Ema sei halao lalais liu kazu seluk,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ida ne’e ita sente katak akontese diskriminasaun ba feto sira. Dalabarak sistema hanesan ne’e akontese tamba sira nia mekanismu serbisu seidauk maximu no obstaklu iha rekursu nomos buat sira nia hotu. Maibe tuir Konvensaun CEDAW bainhira ita ratifika no asina konvensaun ne’e katak ita tenke kria igualdade substantivu entre feto&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;no mane iha area hotu-hotu ne’ebe Konvensaun CEDAW kolia.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.6pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Iha area ekonomia mos feto maluk sira sei hetan diskriminasaun tamba dala barak empresario sira haree feto ladun iha kapasidade nomos dalabarak sira fo deit emprega sira ne’e minimu liu. Por ezemplu, kazu ida hetan duni bainhira halao konsultasaun regional ba relatorio alternativa CEDAW katak empresario sira, patraun sira normalmente sira sente ladun konfortabel atu simu fungsionario ou empregada sira husi feto tamba saida ? Sira&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;dehan orasida sira isin rua depois nia sei husu lisensa no nia sei haree bebe entaun sira haree katak sira sei simu mane sira sei fo liu fantazen lori liu benifisiu ba sira nia empreza ne’e duke feto sira. Tuir Konvensaun CEDAW artigu 11 Governo TL tenke hola medidas atu bele prevene diskriminasaun kontra feto iha area impregu baseia ba kaben no sai inan kous no hahoris ka maternidade no garantia direitu afetivitu atu serbisu.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.6pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Diskriminasaun mos sei akontese nafatin iha area kulturais, por ezemplu kuandu ita halao seremonia kulturais. Ita nia feto sira nia papel ne’e limita deit iha parte domestika katak sira so iha parte dapur ninia atu prepara lojistika ninian para hodi halao iventu kultural ninian hanesan halao uma lulik, halao lia feto-san humane, entaun feto sira ne’e sira nia papel ita limita iha deit fatin domestika ninian. Bainhira foti desizaun kultural ninia dalaruma feto sira tuur ses deit atu rona atu simu deit saida mak desizaun sira foti husi ita nian lia nain sira. Ita hotu hotu hatene katak maioria ita nia lia nain sira aman sira, tiu sira, abon sira, no maun sira. Entaun perspektivu Konvensaun CEDAW ninian haree katak ida ne’e kontra Konvensaun CEDAW&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;kontra direitu ema nia atu hatoo sira nia hanoin no opiniaun, kontra mos sira nian direitu atu iha igualdade hanesan atu bele tuur hanesan iha Biti Boot, iha meja, atu bele kolia kona-ba problema hotu-hotu ka progresu hotu hotu ne’ebe halao iha sira nia uma laran, halao iha sira nia knua, halao iha sira nia ida-ida nia lisan. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.6pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Perkupasaun bar-barak ne’ebe sosiedade sivil sira fo ona ba equipa ne’ebe atu aprezenta iha Nova Yorke konsidera hotu ona iha relatorio nia laran no fiar katak equipa ne’ebe atu apresenta&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Relatorio Alternativa&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ida ne’e iha Nova Yorke sei halao lobby&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;makaas ba Komisaun CEDAW atu bele konsidera pontus impotante ne’ebe atu rekomenda ba Estadu Timor Leste atu implementa iha tinan hirak tuir mai.***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.6pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-1369665710715917614?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/1369665710715917614/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=1369665710715917614' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/1369665710715917614'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/1369665710715917614'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/diskriminasaun-ba-feto-kontra-prinsipiu.html' title='DISKRIMINASAUN BA FETO KONTRA PRINSIPIU KONVENSAUN CEDAW'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-2416009628783939183</id><published>2009-09-09T16:03:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T16:07:11.853+09:00</updated><title type='text'>PROSESU HAKEREK RELATORIO ALTERNATIVA CEDAW</title><content type='html'>&lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;H&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;afoin restaura hikas independensia Timor Leste iha 20 fulan Maio 2002, Estado TL ratifika Konvensaun Halakon Formas Diskriminasaun Hotu-hotu Kontra Feto ou&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;CEDAW nomos nia Protokolu Opsional iha tinan 2003. Nune’e, re-afirma komitmentu boot husi Estado Timor Leste iha artigu 17 Konstituisaun da República Democrática de Timor Leste (RDTL) kona-ba igualdade iha direitu no obrigasaun entre feto ho mane hahu husi moris família, kulturál, sosiál, politika no ekonómika. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Konvensaun CEDAW rekere eliminasaun diskriminasaun iha aspeitu hotu-hotu iha feto nia moris, hahu husi area edukasaun to’o empregu, husi familia to’o moris profesional, husi saude&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;to’o desenvolvimentu rurais&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;nomos husi konseitu falsu to’o gastus publiku. Ratifikasaun CEDAW konstitui pasu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;importante ba direitu feto iha Timor Leste. Liu husi konfere instrumentu legal ne’ebe esensial Timor Leste nian tenki adopta no integra PRINSIPIU UNIVERSAL Direitus Humanus inklui prinsipiu Konvensaun CEDAW, iha aprovasaun lei, politika, no planu desenvolvimentu nasional.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Hodi nune’e de jure nomos de facto feto Timor Leste sei bele goza duni sira nia direitus humanus. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Baseia ba mekanismu Komite CEDAW fo’o biban ba organização não governamentais (ONG’s) bele hato’o Relatoriu Soimbra ba komite hodi hatene lolos oinsa lalaok implementasaun Konvensaun CEDAW iha nasaun idak-idak membru konvensaun.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Mekanismu ne’e fo’o vantagem no previlegio bo’ot ba ONG’s iha Timor Leste hodi prepara relatoriu alternativu ida ne’ebe apresenta no refleta realidade feto Timor post ratifikasaun konvensaun entre tinan 2003 – 2008. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Tamba ne’e, hahu tinan 2005 Rede Feto Timor Leste&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;foti responsabilidade atu lidera programa popularizasaun CEDAW nomos hanoin atu apresenta relatoriu alternativu ida ba Komite CEDAW. Tamba deit 2006-2007 mosu krize politika militar, maka Rede Feto fo uluk atensaun hodi ajuda feto sira ne’ebe sai vitima iha fatin - fatin IDPs.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Hafoin iha tinan 2008 maka hahu estabelese grupu servisu ida hodi hakerek relatoriu alternativu ONG’s nian.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Grupu serbisu ne’e hanaran CEDAW Alternative Report Working Group (CARWG) kompostu husi 14 ONG’s nasional hanesan Rede Feto, Caucus, Fundasaun Alola, Fokupers, Fundasaun Moris Foun (FMF)-Liquica, AMKV, JSMP, OPMT, OMT, PAS, AMST, APSC-TL, Sta.Bhakita, no GFFTL. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Atu hetan informasaun no dadus kona-ba impaktu implementasaun Konvensaun CEDAW iha Timor Leste, maka&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;iha fulan Maio ho fulan Junho 2008 ekipa&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ne’e halao workshop konsultasaun hamutuk ho representantes 87 NGOs ne’ebe servisu iha area oin-oin iha 13 distritus. Workshop ne’e rasik organiza no&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;konsentra iha regiaun 5 hanesan Dili (distritu Aileu &amp;amp; Manatuto), Suai ( distritu Ainaro &amp;amp; Same), Liquica (distritu Ermera &amp;amp; Maliana), Baucau&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;(distritu Lospalos &amp;amp; Viqueque) no Oecusse. Workshop ne’e rasik&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;organiza hodi NGO’s sira bele fo sira nian observasaun no informasaun kona-ba saida mak impaktu maka mosu ona ba feto Timor Leste desde Estado Timor Leste ratifika Konvensaun CEDAW iha tinan 2003??&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Depois hetan resultadu husi konsultasaun ne’e,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;groupu serbisu CEDAW&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;halao analiza usa CEDAW &lt;i&gt;frame work&lt;/i&gt; nomos liga ba Relatoriu Estado nian. Finalmente ekipa konsege produz relatoriu alternativu ida husi parte NGO no hato’o ona ba Komite CEDAW iha fulan Julho 2009.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Hafoin ne’e representante ekipa nain 6 (feto 4 mane 2) sei desloka ba Nova Yorke, Estadus Unidus atu partisipa iha sessaun formal kona-ba apresentasaun Relatoriu CEDAW husi Estado Timor Leste iha Quarterjeral Nasaun Unidus. Sesaun ne’e rasik sei halao durante loron ida iha data 30 fulan Julho 2009.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Maske nune’e, Rede Feto halao mos programa socializasaun ne’ebe fahe iha parte rua. Iha parte primeiru Rede Feto halao disseminasaun kona-ba konteudu Relatoriu Alternativu ba maluk NGO balun iha Dili, balun husi distritus, Gender Vokal Point, balun husi governu, nomos entidades seluk ne’ebe iha interese ba direitu feto iha TL. Programa disse- minasaun ne’e halao tiha ona iha dia 3 fulan Julho 2009 no hetan partisipasaun maximu husi 46 partisipantes husi total 50 konvites ne’ebe Rede Feto fo sai. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Iha parte segundu sei halao socializasaun ba Resultadu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Rekomendasaun husi Komite CEDAW&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ba Estado Timor Leste ne’ebe kostume ema bolu &lt;b&gt;’&lt;i&gt;Concluding Observation’&lt;/i&gt; &lt;/b&gt;ba 13 distritus nomos iha kapital Dili.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Atu nune’e ema hotu feto mane, ferik katuas, labarik feto no mane, ema hotu sei hatene lolos saida deit maka substansia rekomendasaun husi Komite CEDAW ba Estado Timor Leste atu implementa lolos no la demora Konvensaun CEDAW iha TL, tuir artigo 2 konvensaun nian.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;i&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Critical issue&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt; ne’ebe NGO sira foti iha relatoriu alternativu CEDAW maka hanesan tuir mai:&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;ol&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;State Obligation to Eliminate All Form of Discrimination Againts Women,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;(art.1–6) &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Women’s in Politic and Public Life, (art. 7)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Women’s Education,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;(art. 10)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Women’s Reproductive Health,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;(art. 12)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Unemployment, Livelehoods&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;&amp;amp;&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Private Sector,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;(art. 11,13,14)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Equal Right to Justice, (art.15)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Marriage, Family Life &amp;amp; Culture, (art. 16)&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Violence Againts Women,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;(GR. 19) &lt;span style=""&gt;           &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;                  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Problema krusial 8 ne’e maka sai nudar problema prioridade bo’ot atu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Estado Timor Leste tenki foti medidas lalais hodi halakon diskriminasaun ba feto tuir Konvensaun CEDAW haruka. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;    &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;A LUTA CONTINUA!***&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style="text-align: right;"&gt;Hakerek nain : &lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; font-family: &amp;quot;Times New Roman&amp;quot;; color: black;"&gt;Laura Pina / CEDAW Working Group&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-2416009628783939183?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/2416009628783939183/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=2416009628783939183' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2416009628783939183'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2416009628783939183'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/prosesu-hakerek-relatorio-alternativa.html' title='PROSESU HAKEREK RELATORIO ALTERNATIVA CEDAW'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-7603028520481389117</id><published>2009-09-09T15:59:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T16:03:08.569+09:00</updated><title type='text'>“ESTADO TIMOR LESTE NIA KADERNETA SEI MEAN KONA-BA IMPLEMENTASAUN KONVENSAUN CEDAW”</title><content type='html'>&lt;p class="Subhead1" style="text-align: center; line-height: 24pt; font-family: times new roman;" align="center"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 12pt;"&gt;CEDAW Working Group &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;!--[if supportFields]&gt;&lt;span style="'font-size:12.0pt'"&gt;&lt;span style="'mso-element:field-begin'"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;tc &amp;quot;&lt;span style="'font-size:12.0pt'"&gt;CEDAW Working Group &lt;/span&gt;&amp;quot;&lt;![endif]--&gt;&lt;!--[if supportFields]&gt;&lt;span style="'font-size:12.0pt'"&gt;&lt;span style="'mso-element:field-end'"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;![endif]--&gt;&lt;/p&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;I&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;ha loron 3 fulan Julho tinan 2009, Rede Feto Timor Leste halao programa importante ida kona-ba disseminasaun relatoriu NGO kona-ba impaktu implementasaun konvensaun&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;inter-nasional direitus humanus CEDAW/Konvensaun Halakon Diskriminasaun Hotu Kontra Feto.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;      &lt;p style="font-family: times new roman;" class="MsoNormal"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Iha relatoriu ne’e, grupu servisu CEDAW ne’ebe responsavel hodi hakerek relatoriu alternative husi parte NGO haklaken problema krusial 9 (sia) maka haterik nafatin feto sira seidauk goza lolos sira nia direitus humanus tuir prinsipiu Konvensaun CEDAW.&lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;br /&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;ol&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Ba dala uluk, Estado Timor Leste seidauk hatudu esforsu maximu atu kondena formas diskriminasaun oin-oin kontra feto liu husi legislasaun, politika no programa, hodi nune’e bele hetan lalais meius konkretus oin-oin ne’ebe lolos no la demora, hodi halakon diskriminasaun kontra feto iha area hotu.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Atitude patriarchi sei domina iha Timor Leste hodi la fo’o fatin ba feto atu partisipa didiak iha moris politika no moris publiku. Dalaruma partisipasaun feto iha vida politika no publiku sai deit hanesan simbol.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Feto Timor Leste ladun hetan&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;oportunidade hanesan ho mane sira iha asesu ba area edukasaun formal no non formal.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Falta fasilidade no professionais saude iha fatin barak hodi seidauk maximu fo asistensia saude reproduktiva ne’ebe didiak no lolos ba inan isin rua sira, nomos ba moras seluk.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt;"&gt; Feto      barak sai desempregu, no feto agrikultor susar atu faan sira nia produtu      lokal iha merkadu  sidade tamba menus sosa nain, nomos barak la hetan asesu      ba transporte atu lori sasan ba merkadu sidade, fatin area rural barak      laiha estrada ka estrada a’at no laiha transporte publiku.&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;Feto balun ne’ebe      servisu iha kompanhias sei hasoru violensia no diskriminasaun husi sira      nia patraun no feto sira ne’e seidauk iha koragem atu koalia sai ou hato’o      keixa.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Feto maioria ne’ebe hela iha area rural laiha asesu ba justisa formal. Dalabarak familia lori kasu krime exemplu violensia domestika&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ba tesi / resolve deit iha adat. Dalabarak mekanismu ida ne’e ladun justu ba feto ne’ebe sai vitima. Tamba familia maka deside netik ba feto vitima ne’e nia hanoin.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Feto faluk barak husi okupasaun illegal Indonesia, nomos feto Timor barak ne’ebe hetan violensia (fisika, sexual, psikologika nomos tortura) seidauk hetan rekonhecimentu husi estado kompara ho mane tuir rekomendasaun Relatoriu “CHEGA”&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;&lt;span style=""&gt;&lt;/span&gt;Problema violensia kontra feto sai problema boot iha Timor Leste. Tuir informasaun husi instituisaun relevantes katak problema violensia domestika ne’ebe halo kontra feto quase akontese iha fatin barak iha TL. To’o agora estado seidauk aprova lei&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;anti violensia Domestika atu proteje ema hotu husi violensia domestika liu-liu ba feto sira. Tamba feto sira maka sai vitima barak liu husi problema violensia.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;                  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Problema krusial sia (9) ne’e sei kontinua sai obstaklo boot ba feto Timor Leste atu livre husi diskriminasaun tuir Konvensaun CEDAW haruka. Maske Estado Timor Leste tau ona prinsipiu non diskriminasaun no igualdade entre feto ho mane iha Konstituisaun da Republica maibe seidauk halo lei igualdade de jeneru atu reforsa implementasaun lolos no lalais kombate diskriminasaun ba feto iha sector; social, politika, ekonomia no kultura.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 12.5pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Desde ratifikasaun Konvensaun CEDAW iha tinan 2003, katak besik ona tinan 7 (hitu) maka Estado Timor Leste simu no adere ona ba Konvensaun CEDAW.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Maibe situasaun no kondisaun Feto Timor Leste sei kontinua &lt;b&gt;hanesan deit&lt;/b&gt; tinan 7 liu ba. Tamba ne’e partisipantes besik atus tolu liu ne’ebe fo’o sira nia observasaun ba servisu estado implementa CEDAW fo’o sai katak Estado Timor Leste nia kaderneta sei mean hela kona-ba implementasaun lolos no lalais Konvensaun CEDAW, atu nune’e feto Timor Leste bele livre husi diskriminasaun oin-oin ne’ebe mosu iha sira nia moris lor-loron.***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 12.5pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-7603028520481389117?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/7603028520481389117/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=7603028520481389117' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/7603028520481389117'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/7603028520481389117'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/estado-timor-leste-nia-kaderneta-sei.html' title='“ESTADO TIMOR LESTE NIA KADERNETA SEI MEAN KONA-BA IMPLEMENTASAUN KONVENSAUN CEDAW”'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-4856878636860263860</id><published>2009-09-09T15:57:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T15:59:09.580+09:00</updated><title type='text'>“Relatorio Ida Ne’e Importante Nomos Fundamental Tebes Tamba Kompleta Malu”</title><content type='html'>&lt;p class="MsoNormal" style="text-align: center; line-height: 11pt; font-family: times new roman;" align="center"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Sra. Idelta Maria Rodrigues, SEPI :&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;    &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 12.5pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;Iha loron 29 fulan Maio 2009, Rede Feto serbisu hamutuk ho TVTL halao programa “Dialogo Interativu” hanesan ponte ida atu bele fahe informasaun ba publiku liu-liu atu promosaun feto nia direitu. Relatorio CEDAW&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ne’ebe atu entrega iha tempu besik sai tema diskusaun no konvida Senhora Idelta Maria Rodrigues hanesan Sekretaria Estadu Para Promousaun Igualdade (SEPI) sai orador hamutuk ho Sra. Laura Pina hanesan representante sosiedade sivil. Saida maka SEPI halao atu bele prepara Relatorio Estadu nian? Mai ita akompanha diskusaun ho Senhora Maria Rodrigues husi SEPI.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt; color: black;"&gt;H&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;au hanoin katak preparasaun lubuk boot ida haree husi pasadu ate agora. Iha pontus etape neen, primeiru, preparasaun ida kona-ba plano plenaria, segundu lansamentu formal no sosializasaun, tersero konsulta nasional ba komunidade atu rekolia dadus i konsulta interministerial, revisaun final i depois sosializasaun relatorio ba iha nivel rural no komutario. Kontinua husi ne’eba maka ami kontinua halao reestabelesementu ba Pontu Vokal de Jeneru ba nivel politika planamentu nian husi ministeriu hotu-hotu. Ami konsege duni halao iha loron 7 de Junhu 2008.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Hotu-hotu hatene katak Konvensaun CEDAW ne’e kobre deit relatorio inisial too Maio 2006 entaun ida ne’e dadauk Ami prepara no konsege iha IV Governo Konstitusional aprova Relatorio CEDAW ne’e iha Konselhu Ministeru iha fulan Marsu 2008. Iha fulan Desembru Komite CEDAW mos haruka quesenario ida mai Governu TL. Questenario ida ne’e hanesan ezame plenaria ba konsiderasaun ba relatorio inisial CEDAW nian ne’ebe Governo TL haruka ona ba. Iha quesenario ida ne’e pergunta 30 ne’ebe ami haruka ba todos ministeriu relevantes tamba politika governo nian asegura katak ministeriu haat hanesan priodades ba implementasaun abordagem integrado de jeneru ikluidu Ministeriu Justisa, Saude, Agrikultura nomos Ministeriu Edukasaun. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Tamba relatorio ida ne’e hanesan hau dehan too dia 19 de Maio 2006, entaun ita haree katak depois krizi 2006 ba ne’e, ita balun lakolia iha relatorio ida ne’e. Tamba ne’e sosiedade sivil halao mos Relatorio Soimbra karik iha ona additional informasaun atu bele kolia aliende ida ne’e, ida mos ajuda humanitarian ne’ebe IDPs feto maluk barak sovre iha kampaun IDPs. Oinsa maka sosiedade sivil nia hanoin kona-ba impaktu krizi ba feto sira liu-liu afeita ba sira-nia moris loron-loron.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Hafoin hetan aprovasaun husi Konselhu Ministeriu maka foin haruka ba Komite CEDAW iha Jenebra. Entaun hau hanoin depois de Desembru tamba ita haruka iha fulan Desembru depois iha momentu ne’eba iha fulan Outobru hau hetan konvite&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;&lt;span style=""&gt; &lt;/span&gt;atu bele para observa iha Komisaun CEDAW.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Relatorio ida ne’e importante nomos fundamental teb-tebes tamba kompleta malu laos dehan Governo TL mak kaer ne’e, sosiedade sivil mos iha. Hau hanoin katak iha buat balun maka Governo TL labele atu konsidera tamba ne’e hau hanoin iha parte balun governo bele konsidera iha parte balun mos governo la bele simu hotu tamba tuir plano governo ne’ebe traza tiona. Tinan ida ne’e hakarak saida? Ezemplu ida hanesan iha Kongresu Feto Timor Leste kolia hela dehan katak bainhira aprova Lei Violensia Domestika ?, Tinan ida ne’e plano katak tenke aprova Lei Violensia Domestika, depois iha tinan oin mai hakarak halao saida? Lei Igualdade de Jeneru. Tinan oin mai hakarak fali halao saida? Lei Trafiking Humanu.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Hau hanoin etape por etape ita lao, mas hau hanoin katak relatorio ba Konvensaun CEDAW ne’ebe ami atu apresenta fo benifisiu ba Governo TL no sosiedade sivil atu bele intrega hodi kolabora diak liu-tan atu bele promove igualdade de jeneru.***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-4856878636860263860?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/4856878636860263860/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=4856878636860263860' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/4856878636860263860'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/4856878636860263860'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/relatorio-ida-nee-importante-nomos.html' title='“Relatorio Ida Ne’e Importante Nomos Fundamental Tebes Tamba Kompleta Malu”'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-3496390259839966307</id><published>2009-09-09T15:56:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T15:57:39.553+09:00</updated><title type='text'>ESBOSU LEI VIOLENSIA DOMESTIKA APREZENTA IHA KONSELHU DE MINISTRU</title><content type='html'>&lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 11pt;"&gt;I&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;ha tinan 2000 Kongresu Nasional Feto TL ba dala uluk identifika violensia domestika hanesan problema ida ne’ebe persiza fo atensaun. Iha 2001, Eis Premeiru Ministru Dr. Mari Alkatiri hasai karta hodi hatudu Sra. Maria Domingas Alves hanesan konseleira iha area Direitu no Igualdade hodi simu responsalbidade atu koordena atividade atu formula Lejislasaun Violensia Domestika. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.8pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;Tuir Mai Sra. Maria Domingas Alves fo fiar ba FOKUPERS atu organiza no koordena grupo de trabalho atu hakerek dokumentu orientasaun ba Lejislasaun Violensia Domestika (VD). Grupo ne’e rasik kompostu husi OPE, Asosiasaun HAK, Jurista, Fokupers no pessoal sosial. Iha tinan 2003, Konselho de Ministro aprova dokumento politika ba Lejislasaun VD no hasai karta ba OPE atu hamutuk ho ekipa trabalho ka ekipa legal kontinua hakerek Lei VD. Iha tinan 2004, OPE aprezenta esbosu Lei VD iha Konselho do Ministro hodi desizaun Lei VD persiza halo armonizasaun ba Kodigo Penal Timor Leste. Ida ne’e hatudu katak esbosu Lei VD liu husi prosesu ida ne’ebe naruk. Hafoin tama IV Governu Konstitusional, Sekretaria Estado Promosaun Igualdade (SEPI) Sra. Idelta Maria Rodrigues simu responsabilidade atu kontinua halao prosesu ne’e ba oin. Iha tinan 2008, liu husi advokasia ne’ebe maka’as Konselhu do Ministro konsidera violensia domestika iha Kodigo Penal Timor Leste hanesan krime publiku. Ida ne’e hatudu katak ema se deit mak hare’e, rona akontese hahalok violensia domestika nia iha dever atu hato’o keixa ba iha polisia atu bele fo protesaun ba membrus familia ida ne’ebe sai vitima. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.8pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;Iha Lei ida-ne’e, konseitu violénsia doméstika, refere ba kualkér asaun ka asaun lubuk ida ne’ebé komete ona iha situasaun familiár nian husi membru família ida kontra membru ida ka ninia membru sira seluk ka husi ema ida ne’ebé iha relasaun íntimu ho ida seluk, ne’ebé rezulta, ka bele rezulta estragus ka sofrimentu fíziku, seksuál ka psikolójiku, violasaun ekonómiku no mós ameasa mak hanesan asaun intimidatóriu, violénsia fíziku, agresaun, koresaun, asédiu ka privasaun arbitrária liberdade nian. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.8pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;Ne’e duni ba maluk lee nain sira, tuir prinsipiu Lei Violensia Domestika hateten katak lei ida ne’e sei hametin unidade familiar, igualdade, protesaun especial, interese públiku, kooperasaun no solidariedade. Ne’e duni Estadu iha obrigasaun atu prevene, investiga no halo reparasaun ba violasaun sira direitus umanus nian, inklui violénsia kontra feto, husi ajente sira governu no privadu nian. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.8pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;Iha tinan 2002, Estadu Timor Leste aprova ona Konvensaun Internasional hanesan Tratadu Internasionál kona-ba Direitu Sivil no Polítiku (&lt;i&gt;ICCPR&lt;/i&gt;) kona-ba igualdade no diskriminasaun nian no Konvensaun ba Halakon Forma Hotu-hotu Diskriminasaun Kontra Feto (&lt;i&gt;CEDAW&lt;/i&gt;), ne’ebé Timor-Leste aprova tiha ona. Iha rekomendasaun &lt;i&gt;CEDAW&lt;/i&gt; haktuir ho proibisaun ba halakon forma hotu-hotu diskriminasaun kontra feto, inklui violénsia no dezigualdade ba feto no mane. Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste nian ne’ebé konsagra lei/regulamentu oioin hodi garante respeitu ba direitus umanus, ba sidadaun hirak-ne’ebé vulneravel liuhotu, mak feto, labarik sira, adolexente sira, ferik-katuas sira no ema defisiente sira, ne’ebé hetan protesaun haktuir termus artigu 17, 18, 19, 20 no 21 nian. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.8pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;Lei Violensia Domestika ida ne’e atu hametin unidade familia hanesan mensagem ida ne’ebe husi Ekipa Servisu Advokasia ba Esbosu Lei Violensia Domestika&lt;b&gt; &lt;/b&gt;hato’o ba publiku mak tuir mai ne’e&lt;b&gt;; &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 10.8pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;Ne’e duni maluk sira,&lt;b&gt; &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;Violensia Domestika hanesan Krime Publiku&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt; &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;ema hotu iha responsabilidade atu hapara liu husi&lt;b&gt; : &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;RONA, HARE’E no PREVENE. &lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt;"&gt;***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-3496390259839966307?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/3496390259839966307/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=3496390259839966307' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/3496390259839966307'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/3496390259839966307'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/esbosu-lei-violensia-domestika.html' title='ESBOSU LEI VIOLENSIA DOMESTIKA APREZENTA IHA KONSELHU DE MINISTRU'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-1376059147171045096</id><published>2009-09-09T15:55:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T15:56:35.144+09:00</updated><title type='text'>REDUZ   ANALFABETU  LIUHUSI  PROGRAMA  ALFABETIZASAUN</title><content type='html'>&lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="font-size: 14pt; color: black;"&gt;K&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;rizi global ne’ebe agora daduk sa’i&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;problema boot ba nasaun hotu iha mundu mos fo impaktu ba ita nia ekonomia. Maski populasaun Timor Leste seidauk too uma milaun maibe ekonomia ita seidauk seguru tamba sei depende husi osan&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;tasi&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;timor nian. Timor Leste presiza dezenvolve sira nia ekonomia liu-liu ba ekonomia lokal baseia ba produtu lokal ne’ebe iha.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Kondisaun sosiedade ne’ebe sei moris iha kondisaun kiak no edukasaun ne’ebe minimu liu halao organizasaun sosiedade hanesan Grupo Feto Foinsa’e Timor-Lorosa’e (GFFTL) fo komitmentu maka’as atu bele loke dalan ba dezenvolvimentu liu-liu ba feto maluk sira iha area rurais. Maski, ita hatene kondisaun iha ne’eba la hanesan kompara ho &lt;span style=""&gt; &lt;/span&gt;sidade Dili, maibe sira&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;lao nafatin atu ajuda no transfere buat ruma ba feto maluk sira iha area rurais hodi bele halo transformasaun social ba sira nia moris iha uma laran no mos moris iha komunidade nia le’et.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Problema barak agora dadauk feto Timor infrenta mosu hanesan resulta husi sistema okupasaun kolonialismo Portuguesa no Indonesia. Sistema ida ne’e halo maioria populasaun liu-liu feto hela iha area rurais ladun hetan opurtunidade ba edukasaun formal. Husi statistika hatudu katak feto Timor 54% sei analfabeto. Maski ita nia Governo Timor-Leste foti ona issu ida ne’e hanesan problemas nasional maibe iha prosesu implementasaun programa ne’e seidauk bele too ba iha area rurais hotu-hotu. Baseia ba kondisaun ida ne’e, GFFTL hanesan parseiro desenvolvimento ida hakarak kontribui hodi bele reduz porsentazen analfabeto liu husi sira nia primeiro programa hanesan&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;literacy (Alfabetizasaun), &lt;i&gt;income generation&lt;/i&gt; nomos sosial treino. Maski sira implementa deit programa hirak ne’e iha Region Leste nian hanesan distrito Lautem, Viqueque no Baucau, maibe&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;sira bele estabelese ona grupo 9 iha 3 distritus nomos involves feto ho total 135.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Durante implementa programa alfabetizasaun, sira uza metode edukasaun popular (&lt;i&gt;Paul Freira Method)&lt;/i&gt; nomos metode seluk ne’ebe relevante. Depois partisipante sira bele ona le’e, hakerek no sura, GFFTL mos buka dala atu bele kria atividades ne’ebe sai hanesan pakote ida ho alfabetizasaun ka bolu &lt;i&gt;post literacy&lt;/i&gt; nia objetivu atu bele aplika sira nia &lt;i&gt;skill literacy&lt;/i&gt; liu husi atividades &lt;i&gt;income generation&lt;/i&gt; (rendemento sustentable). Sira halao diskusaun hamutuk ho partisipantes hodi deside saida mak sira bele halo atu bele desenvolve iha sira nia grupo. Implementasaun husi atividade ne’e hanesan halo krupuk husi produtu lokal hanesan husi fehuk midar, talas, hudi, no aifarina. Sira mos halo kacang telur, hakiak manu timor.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;GFFTL rasik mos sempre fo treinamento atu bele hasa’e&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;kapasidade komunidade nian liu-liu ba feto sira hodi bele partisipa ativu iha moris uma laran nian. Sira mos fo treinamentu ba feto atu bele hatene kona-ba sira nia direitu, prevene violensia domestika, oinsa bele koalia iha publiku nomos hatene kona ba impaktu jeneru iha sira nia moris loron-loron nian. Durante halao treinamentu ne’e, sira kapasita feto rurais ho meterial hanesan : material kona-ba direitus humanus, jeneru, violensia domestika, publik speaking, CEDAW no violensia baseia ba jeneru.***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-1376059147171045096?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/1376059147171045096/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=1376059147171045096' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/1376059147171045096'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/1376059147171045096'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/reduz-analfabetu-liuhusi-programa.html' title='REDUZ   ANALFABETU  LIUHUSI  PROGRAMA  ALFABETIZASAUN'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-1712051724116275950</id><published>2009-09-09T15:51:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T15:55:30.527+09:00</updated><title type='text'>PREPARA KUANTIDADE NO KUALIDADE LIDERANSA FETO IHA NIVEL SUKU</title><content type='html'>&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;D&lt;/span&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;urante Eleisaun Lokal ne’ebe halao iha tinan 2004-2005 feto maluk sira hetan kampanha ba posisaun hanesan xefi suku no xefi aldeia inklui mos hetan kampanha atu bele&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt; tu’ur hanesan representante ba konselhu suku.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Feto nain 29 mak eleitu ona &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;hanesan xefi suku (7) no xefi aldeia (22). Feto liu-nain 1300 eleitadu hanesan membru Konselhu Suku nian. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 10.1pt; font-family: times new roman;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;Serbisu hamutuk ho membru nain 4, Rede Feto asina kontratu h&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;o UNDEF no UNIFEM atu bele implementa&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt; projeitu Hametin Feto nia Funsaun Atu Bele Prepara Kuantidade no Kualidade Lideransa Feto iha Nivel Suku. Projeitu ne’e&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;sei uja Eleisaun Konsellu Sucu iha fulan Outobru&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;2009 hanesan opurtunidade estratejiku ida hodi hametin partisipasaun feto sira nian iha harii nasaun hafoin liu tiha konflitu iha Timor Leste no dezenvolve ajenda rekontruksaun ne’ebe responsive ba&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;jeneru&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;iha nivel lokal. Projeitu ne’e rasik baseia ba experiensia no rede hirak iha Programa Atu Hametin Lideransa Feto Rural sira nian no Partisipasaun hodi hari nasaun Timor Leste (PERWL) iha tinan 2004-2007.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 10.1pt; font-family: times new roman;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;Durante fulan ne’en nia laran depois asina kontratu iha fulan Outobru 2008, projeitu hametin lidaransa lokal ne’e hetan ona progresu signifikante. Iha fulan Fevereiru 2009, projeitu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ne’e halao ona orientasaun projeitu ba sira nia ekipa projeitu hanesan koordenadora projeitu, admin no financas assistan, organizasaun membru nain 4 hanesan PAS, GFFTL, Santa Bakhita no Centru Feto Enklave Oe-cusse. Orientasaun ida&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ne’e mos halao ba direitora husi distritu 4, UNIFEM no Sekretariadu Rede Feto. Orientasaun ne’e ho objetivu atu bele asegura katak membrus projeito bele komprendre no artikulasi ba projeitu parseiru iha nivel hotu-hotu nomos bele klaritifa sira nia knar respektiva no respon- sabel komitmentu ba sira nia an rasik atu bele realiza projeitu no formula planu serbisu.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 10.1pt; font-family: times new roman;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;Iha fulan Marsu 2009,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;equipa projeitu fo orientasaun ba sira nia equipa iha distritu Ermera, Oecusse, Lautem no Viqueque no hetan partisipasaun maka’as husi membru&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;governo&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;lokal, NGO lokal no internasional, representative feto partidus politikus, chefe suco, konselhu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;suco, feto polisia, ingreja no media sira.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Durante orientasaun ne’e, partisipante sira hetan informasaun kona-ba oinsa lider lokal sira bele konese ho programa ida ne’e hodi bele implementa iha sira nia distritu ida-idak.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 10.1pt; font-family: times new roman;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;Iha nivel nasional, projeitu ida ne’e mos halao lobby no diskusaun ba SEPI no FONGTIL hodi bele kria serbisu hamutuk ba projeitu ne’e. Sira mos halao lobby ba Groupu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Feto Parlamentar (GMPTL) oinsa atu bele simu resultadu rekomendasaun husi analiza lei kona-ba lider komuntarian, lei eleisaun suco no municipal.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 10.1pt; font-family: times new roman;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;Iha distritu 4 sai fatin implementa projeitu, equipa projeitu halao ona aktividade atu kandidata sira bele konese plataforma politika ne’ebe responsive ba jeneru liu husi workshop, treinamentu ba TOT fasilitator distritu, treinamentu ba feto potensial. Sira mos la haluha halao kolaborasaun ho media&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;no groupu feto sira, feto iha partidus politikus, ngo’s lokal/international iha ne’eba. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 10.1pt; font-family: times new roman;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;Jeralmente representative Feto Konselhu Suco, Chefe Sucu, partidus politikus no feto potensial kandidata no feto kandidata sira kontente no simu ho positivu kona-ba projeitu ne’e. Tamba projeitu ne’e naruk o akompanha feto sira molok durante, depois de eleisaun hodi fo motivasaun, koragem no suporta feto maluk sira hodi partisipa iha eleisaun suco too sira bele hetan no apoio hodi bele eleitu iha Eleisaun Suco 2009&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 10.1pt; font-family: times new roman;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;Hafoin halao tiha eleisaun, projeitu ne’e sei apoio ajenda dezenvolvimentu lokal ne’ebe responsive ba jeneru nomos sei promove plataforma politika rekontruksaun hodi liga ofisial eleitadu sira iha nivel nasional no konseleiru suku feto sira ne’ebe eleitadu.*** &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-1712051724116275950?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/1712051724116275950/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=1712051724116275950' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/1712051724116275950'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/1712051724116275950'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/prepara-kuantidade-no-kualidade.html' title='PREPARA KUANTIDADE NO KUALIDADE LIDERANSA FETO IHA NIVEL SUKU'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-5667174686134148210</id><published>2009-09-09T14:00:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T15:49:33.853+09:00</updated><title type='text'>Hametin Funsaun Feto iha Timor Leste Hafoin Konflitu Rekontruksaun no Hari’i Nasaun</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;a style="font-family: times new roman;" onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdPVsC5wVI/AAAAAAAAARo/Zx7yepDnRPc/s1600-h/eleisaun1.gif"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 0pt 10px 10px; float: right; cursor: pointer; width: 150px; height: 165px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdPVsC5wVI/AAAAAAAAARo/Zx7yepDnRPc/s320/eleisaun1.gif" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5379355513936527698" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-family:times new roman;font-size:100%;color:black;"   &gt;Naturalidade patriakal iha sosiedade TL hamosu mos inigualdade jeneru bainhira feto sira marjinalizadu laos deit iha sira nia asesu ba serbisu sira maibe mos iha sira nia partisipasaun efeitivu iha politika no halao desizaun. Feto sira representa 29% iha Parlamentu Nasional no 27.6% iha Konselhu Suku nian, barak liu tamba asaun afirmativu husi Lei Eleitoral 2006 nian no ba Eleisaun Konselhu Suku 2004-2005 nian. Maski nune feto sira sei falta komunikasaun, konfiansa, konesementu no abilidade atu involve didiak iha no influensia rekonstrusaun hafoin konflitu no prosesu harii nasaun ne’ebe responsive ba sira nia nesisidade. Rede Feto nudar organizasaun salurik ba membru 18 nafatin ho nia komitmentu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ba&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;igualdade jeneru. Maski problema barak hasoru feto Timor maibe la hapara movimentu feto atu bele liberta husi violasaun no disigualdade.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Iha fulan Outobru 2008, Rede Feto asina kontratu ho UNDEF no UNIFEM kona-ba hametin feto nia funsaun liu-liu iha nivel Konselhu Suku. Project&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;sei uja elisaun Konsellu Sucu iha tinan 2009 hanesan opurtunidade estratejiku ida hodi hametin partisipasaun feto sira nian iha harii nasaun hafoin liu tiha konflitu iha Timor Leste no dezenvolve ajenda rekontruksaun ne’ebe responsive ba janeru iha nivel lokal. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Projeitu ne’e hakarak atu hametin kuantidade no kualidade reprezentasaun feto sira nian iha Konselhu Suku liu-husi advokasia be Lei Eleitoral Lokal ne’ebe responsive ba jeneru. Projeitu ne’e mos atu apoio dezenvolvimentu kapasidade ba kandidatu hirak ne’ebe potensial no kandidatu sira no atividade sensitizasaun ba votante sira inklui promousaun plataforma politika ne’ebe responsive ba jeneru durante kampanha.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Eleisaun lokal ne’ebe halao tiha ona iha tinan 2004-2005 reinforsa opurtunidade ba fortalesimentu feto sira nian iha politiku. Durante eleisaun lokal iha tina 2004-2005, feto sira hetan kampanha ba posisaun hanesan xefi suku no xefi aldeia no representante ba Konselhu Suku. Feto nain 29 mak eleitu ona hanesan xafi suku (7) no xefi aldeia (22). Feto liu-nain 1300 mak eleitadu ona hanesan membru Konselhu Suku nian, ida ne’e mosu hanesan resultadu ida husi pozisaun tolu nebe reserva ba feto sira atu tu’ur iha kada Konselhu Suku nian (feto nain rua no representante foin-sae feto ida.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Hafoin halao tiha eleisaun, projeitu ne’e sei apoio ajenda dezenvolvimentu lokal ne’ebe responsi ba jeneru&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;liu husi hadia konesementu no abilidade konseleiru suku eleitadu feto sira hodi bele partisipa iha governasaun lokal no iha implementasaun planu dezenvolvimentu lokal ne’ebe responsive ba jeneru. Projeitu ne’e mos sei promove plataforma politika rekontruksaun ne’ebe responsive ba jeneru hodi liga ofisial eleitadu sira iha nivel nasional no konseleiru suku feto sira ne’ebe eleitadu hodi haforsa liu tan apoio no dialogo entre feto eleitadu sira ne’e. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Rede Feto hanesan organizasaun ne’ebe hetan fiar atu bele implementa programa ida ne’e halao ona atividade preparasaun. Rede Feto mos&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;serbisu hamutuk ho nia membru nain 4&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;hanesan&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;PAS, GFFTL, UNFETIF no Centru Feto Enklave Oecusse atu bele serbisu hamutuk ba suksesu programa ida ne’e. Lansamentu ba projeitu ne’e rasik halao ona iha fulan ida ne’e no hetan antusiasmu maka’as husi autoridade lokal iha distritu 4. Sra. Eveline Iman hanesan koordenador ba projeitu ida ne’e hatete katak projeitu ida ne’e atu lider lokla iha distritu 4 ne’e bele hatene no halao kolaborasaun hamutuk ho membru nain 4&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;husi Rede Feto ne’ebe implementa programa.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Hare ba objetivu, projeitu ne’e hanesan ponte ida atu bele prepara lideransa feto iha nivel suku inklui mos prepara ba kuantidade no kualidade feto hira tu’ur iha Konselhu Suku. Preparasaun ba rekursu umanu liu-liu ba feto rasik sai importante atu bele kria lideransa feto ne’ebe forte atu bele lori asuntu feto laos deit iha konselhu de sucu maibe mos bele lori asuntu ida ne’e to’o Parlamentu Nasional.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Projeitu ida ne’e sei implementa iha distritu ha’at hanesan Ermera, Oecusse, Lautem no Viqueque. Distritu hirak ne’e identifika ona tamba disparidade jeneru ne’ebe&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;aas iha area edukasaun no saude,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;nivel violensia seksual no violensia ne’ebe ho baze jeneru a’as tebes liu-liu kazu violensia domestika no asesu ne’ebe limitadu ba sistema justisa formal no feto sira sadere deit ba justisa tradisionil. Nune’e mos, distritu Viqueque hanesan lokalidade pilotu ne’ebe implementa ona Programa Apaiuo Governasaun lokal (LGSP) iha ne’e mos Konselhu Suku sei&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;iha oportunidade atu influensia ajenda dezenvovimentu lokal husi perspektiva jeneru. Projeitu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ne’e sei baseia experiensia no rede hirak iha Programa Atu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Hametin Lideransa Feto Rural sira nian no Partisipasaun hodi hari nasaun Timor Leste (PERWL) iha tinan 2004-2007. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-5667174686134148210?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/5667174686134148210/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=5667174686134148210' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/5667174686134148210'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/5667174686134148210'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/hametin-funsaun-feto-iha-timor-leste.html' title='Hametin Funsaun Feto iha Timor Leste Hafoin Konflitu Rekontruksaun no Hari’i Nasaun'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdPVsC5wVI/AAAAAAAAARo/Zx7yepDnRPc/s72-c/eleisaun1.gif' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-8284550167630255848</id><published>2009-09-09T13:56:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T15:44:23.158+09:00</updated><title type='text'>LAE BA VIOLENSIA, SIM BA IGUALDADE BA JENERU</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdNzAQowAI/AAAAAAAAARQ/PbxPgJye9mc/s1600-h/loronfeto3.gif"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 200px; height: 120px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdNzAQowAI/AAAAAAAAARQ/PbxPgJye9mc/s320/loronfeto3.gif" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5379353818555793410" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;La hanesan komemorasaun Loron Feto Internasional ba tinan kotuk, komemorasaun loron espesial ba feto ba tinan 2009 komemora ho atividade oin-oin ne’ebe halao husi Parlamentu Nacional, Governo, NGO nasional no Internasional inklui komunidade rasik. Hanesan nasaun seluk, Timor Leste iha loron ida ne’e fo tempo ba feto maluk sira atu bele hanoin fila fali feto nia luta ba igualdade jeneru inklui mos luta ba ukun rasik an.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Parlamentu Nasional &lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;nomos Groupu Mulher Parlamentar serbisu hamutuk ho organizasaun feto organiza atividade diskusaun ida iha distritu ha’at. SEPI serbisu hamutuk ho UNMIT no Comisaun Europea mos organiza atividade ida durante semana ida. Iha mos atividade seluk ne’ebe halao husi &lt;i&gt;Peace Women Conference,&lt;/i&gt; Policia Vuneravel Person Unit (VPU), Rede Feto, membru Rede Feto hanesan Alola Foundasaun, Fokupers, APSC-TL, Santa Bakhita, Unfetip&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;nomos organizasaun seluk.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Atividade ba kome- morasaun loron ida ne’e komesa husi konkursu hakerek, dezenu, puizia, teatru, exibisaun hahan lokal, hatudu filme, TV talkshow, work-shop too konferensia nivel internasional.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Komisaun E PN ba asuntu igualdade jeneru no Groupu Feto Mulher Parlamentu TL (GMPTL) nudar groupu feto ida kompostu husi deputada feto nain 19 halao atividade ida atu bele habelar informasaun kona-ba loron ida ne’e ba komunidade nia le’et. Durante loron ida, Komisaun E organiza konkursu hakerek kona- ba “&lt;b&gt;Saida Mak Violensia Kontra Feto&lt;/b&gt;” ba nivel edukasaun pre-sekundaria, sekundaria no adultu sira. Ida ne’e hanesan dalan ida atu publiku bele hatene katak violensia ne’e buat ida ladiak no ita hotu-hotu tenki hanoin atu kombate violensia ida ne’e inklui mos alunus sira iha pre-sekundaria, sekundaria no adultu sira. Konkursu ne’ebe halao iha GMT – Dili&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;loke abertura husi Presidente Komisaun E Sr. Ozorio Florindo. Durante nia deskursu nia hateten katak globalizasaun halo aspeitu feto sai importante, hamutuk ho mane feto halao desenvolvimentu nasional no internasional. Nia mos hato’o mensagem&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ba ema hotu atu bele luta hapara violensia kontra feto.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Iha parte seluk, Komisau E no GMPTL serbisu hamutuk ho organizasaun feto nasional halao komemorasaun iha distritu 4 hanesan Baucau, Aileu, Ermera no Bobonaro.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Iha distritu Aileu, GMPTL hamutuk ho organizasaun CAUCUS&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;halao sorumutu ida ne’ebe halao iha suku Aisirimou subdistritu Aileu Vila no hetan partisipasaun maximu husi komunidade distritu Aileu Vila inklui mos representante husi sub distritu sira no estudante. Maizemenus 400 resin feto husi 32 suku iha Aileu partisipa. Iha komemorasaun ida ne’e. Presidente PN Fernando Lasama intrega premiu ba estudantes ne’ebe manan kompetisaun puizia no dezenhu kona ba violensia domestika.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdOFfnl7zI/AAAAAAAAARY/BhHnaSR9PoA/s1600-h/loronfetomundial.gif"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 213px; height: 146px;" src="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdOFfnl7zI/AAAAAAAAARY/BhHnaSR9PoA/s320/loronfetomundial.gif" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5379354136211222322" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Komemorasaun 8 Marsu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;halao mos iha distritu Ermera organiza husi GMPTL&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;no&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Santa Bakhita Timor Leste ho tema “&lt;b&gt;Lae ba Violensia Sim ba Igualdade Jeneru&lt;/b&gt;”. Partisipa iha selebrasaun ida ne’e, membru Parlamentu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Nasional nain 8. Partisipa&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;mos&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Administrador Interino distritu Ermera&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Sr. Danilo&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Osorio M. Babo, Chefe Suco inklui Xefe Suku feto sira, Konselhu Suku, polisia distritu Ermera, representante juventude, NGO nasional no internasional no media lokal. Maizumenus partisipante nain 150 partisipa iha selebrasaun ida ne’e.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Santa Bakhita hanesan membru Rede Feto ne’ebe halao implementasaun ba programa ne’e haksolok tebes tamba nain ulun husi Parlamentu Nasional bele partisipa&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;no hakbesik komunidade iha Ermera.&lt;span style=""&gt;   &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Sra. Yasinta Lujina hanesan Direitora Rede Feto Timor Leste mos husu katak sorumutu hanesan ne’e labele remata iha Ermera deit maibe tenki kontinua.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;“Hau espera katak sei iha motivasaun ba feto sira katak ita feto mos bele relasiona ho tema ne’ebe iha. Ne laos responsabilidade feto deit maibe feto ho mane hamutuk mak bele. Importante liu-liu mak ita tenke hasoru malu hamutuk ho feto maluk Parlamento sira atu bele fahe informasaun ba sira iha suco kona-ba problema ne’ebe mak sira infrenta atu ouinsa kria lei ruma kona ba feto”. Nia mos husu ba komisaun organizadora no GMPTL katak sorumutu labele remata iha Ermera deit maibe ita sei kontinua nafatin diak liu iha aban bainrua. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Iha parte seluk, Vicente Guterres nu’udar Vice Presidente Parlamantu Nasional lahaluha hato’o parabens ba feto sira liu-liu ba sira iha Ermera.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Iha sesaun abertura nia fo liafuan badak katak feto iha direito hanesan ho mane, kuandu halo violensia hasoru feto ne’e hanesan krime ida.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Vicente mos husu governo tenki halo prevensaun ba problema ida ne’e. Iha fatin hanesan Deputadu Duarte Nunes mos husu ba komunidade hotu tenki hakotuk violensia ba feto. Labele halao violensia ba feto sira tamba sira iha direitu atu bele dezenvolve sira nia aan.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Iha distritu Baucau, GMPTL serbisu hamutuk ho organizasaun UNFETIP, membru Rede Feto ida organiza mos sorumutu ida durante loron ida iha Salaun Administrasaun Distritu Baucau.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Sorumutu ida ne’e loke abertura husi Administrador distritu Baucau no partisipa husi partisipante nain 100.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdOkQXCbmI/AAAAAAAAARg/BOMYREoZzSs/s1600-h/loronfeto2.gif"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 180px; height: 117px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdOkQXCbmI/AAAAAAAAARg/BOMYREoZzSs/s320/loronfeto2.gif" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5379354664691199586" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Durante sorumutu iha distritu 4 ne’e, partisipante sira husu IV Governu liuhusi&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;GMPTL no organizasaun feto sira atu aselera lalais aprovasaun&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Lei Violensia Domestika. Partisipante mos husu ba organizadora sira atu bele halao atividade hanesan iha nivel sub- distrital.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Alola Foundasaun serbisu hamutuk ho organizasaun feto seluk mos organiza konferensia internasional ida iha Dili. maizemenus ema nain 300 partisipa iha konferensia ida ne’e husi nasaun 17. Konferensial Feto ba Dame ida ne’e halao iha dia 5-6 fulan Marsu iha edifisiu Ministeriu Estranjeiru - Pantai Kelapa.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Konferensia ida ne’e hamosu rezolusaun&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;no rekomendasaun ba governu liu-liu kona-ba justisa jeneru nian. Resolusaun ida ne’e mos husu responsibilidade estadu sira hotu nian atu hapara impunidade no prosekuta ema hirak ne’ebe responbiliza ba krime sira ne’ebe baseia ba jeneru hasoru feto sira iha Timor-Leste nian hanesan violensia seksual no torura sira seluk nomos violensia kontra feto no labarik.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Parlamentu Nasional rasik mos halao Pleanaria Ekstraordinariu hodi komemora loron ida ne’e. Durante Pleanaria ida ne’e Fernando Lasama nudar Presidente Parlamentu hateten katak selebrasaun ida ne’e mosu tamba serbisu maka’as entre GMPTL hodi serbisu hamutuk ho feto sira seluk hanesan Caucus, Rede Feto no Fokupers.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;“Ohin ita kontinua nafatin halao selebrasaun tamba ita hakarak dignifika feto hodi eleva sira nia kapasidade hodi fo kontribuisaun ba prosesu dezenvolvimentu nasaun Timor Leste,” deklara nia iha Parlamentu Nasional.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Ikus, Rede Feto hanesan sumbrinha ba organizasaun lahaluha fo parabens ba feto maluk sira, mai ita hamutuk ho mane sira luta nafatin ba igualdade jeneru.***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-8284550167630255848?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/8284550167630255848/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=8284550167630255848' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/8284550167630255848'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/8284550167630255848'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/lae-ba-violensia-sim-ba-igualdade-ba.html' title='LAE BA VIOLENSIA, SIM BA IGUALDADE BA JENERU'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdNzAQowAI/AAAAAAAAARQ/PbxPgJye9mc/s72-c/loronfeto3.gif' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-6385734912403103242</id><published>2009-09-09T13:55:00.001+09:00</published><updated>2009-09-09T15:38:14.440+09:00</updated><title type='text'>Husi Baze, Konferensia Distrital no Plataforma de Asaun 2008-2012</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdMtZGOuzI/AAAAAAAAARI/HmFJVfA3Mw8/s1600-h/poa2kiik.gif"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 108px; height: 150px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdMtZGOuzI/AAAAAAAAARI/HmFJVfA3Mw8/s320/poa2kiik.gif" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5379352622632188722" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="display: block; font-family: times new roman;font-size:100%;" id="formatbar_Buttons" &gt;&lt;span class="on down" style="display: block;" id="formatbar_Italic" title="Italic" onmouseover="ButtonHoverOn(this);" onmouseout="ButtonHoverOff(this);" onmouseup="" onmousedown="CheckFormatting(event);FormatbarButton('richeditorframe', this, 4);ButtonMouseDown(this);"&gt;&lt;img src="http://www.blogger.com/img/blank.gif" alt="Italic" class="gl_italic" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family: times new roman;line-height: 11pt;font-size:100%;color:black;"  &gt;Kongresu Nasional Feto Timor Leste hanesan loron final husi atividade ne’ebé durante fulan tolu halao husi Rede Feto Timor Leste no nia membru.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Delegadas husi distritu hotu-hotu lori sira nia aspirasaun feto distrital inklui feto rural sira tama ba fase final atu bele kolia kona-ba kondisaun feto aktual no responde feto nia problema liuhusi plataforma ida.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Durante loron tolu, maizemenus 260 stakeholder inklui mos&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;feto&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;65 husi distritu 13 no partisipante 36 husi Rede Feto, tu’ur hamutuk iha GMT-Dili hodi hare fali Plataforma Asaun 2004-2008 no desidi asaun foun hodi hatan ba problema feto Timor Leste. Kongresu Nasional ne’e rasik halao iha loron 10 – 12 fulan Setembru 2008 no loke abertura husi Presidente Parlamentu Nasional, Fernando Lasama Araujo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Durante loke abertura, Fernando Lasama de Araujo husu ba feto kongresista sira atu bele buka mekanismu komunikasaun atu informasaun kona ba kongresu ne’e bele to’o mos iha nivel sucos ne’eba. Fernando mos hatutan katak sei iha diskrimanasaun iha ita nia le’et tamba ne’e hare’e didiak atu ita bele kura hamutuk. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Seremonia abertura mos partisipa husi&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Premeiro-Ministro Xanana Gusmao, Chefe UNMIT Atul Khare, Ministra Solidaridade Domingas Alves, Vise Ministro Ekonomi Rui Manuel Hanjam, Secretaria Estadu Para Promusaun Igualdade Idelta Maria Rodrigues, Provedoria Direitus Humanus Sebastiao Ximenes, Embasador Alemanha,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Reprezentante Banku Mundial, Reprezentante UNIFEM Jean D’Cunha, Board no Sekretariado Rede Feto, doadores, observer, organizasaun Nasional no Internasional, inklui mos media.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Durante deskursu, Kayrala Xanana Gusmao nudar Premeiro Ministro RDTL fó parabens ba feto tomak ne’ebé estabelese ona Kongresu Feto Timor Leste no husu ba kongresiste sira atu bele sukat hamutuk Plano de Asaun&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;2008-2012 para governu no sosiedade sivil bele lao hamutuk. Xanana Gusmao nudar chefe governo mos promete iha tinan 2009, entre Governo IV Konstitusional no Sosiedade sivil sei lao hamutuk atu bele konkreta Plataforma Asaun 2008-2012.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;“Hau husu ba ita bo’ot sira atu planu de asaun ne’e atu ita hotu sukat hamutuk hodi ita hotu atu la’o hamutuk. CEDAW hanesan konvensaun ne’ebé mak importante tebes atu sai sasukat ida ba ita nia planu asaun nian. karik ita nia planu ne’e falta de rekursu finanseiru, ita sei buka hamutuk”, haktuir Premeiro Ministro RDTL Xanana Gusmao.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Jean D’Cunha nudar Reprezentante UNIFEM nomos nudar orador iha loron primeiro ne’e kolia klean liu-tan kona-ba&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;programa UNIFEM liu-liu programa ne’ebé atu bele hapara violensia kontra feto. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;“Iha Timor Leste nomos iha fatin hotu, igualdade feto hanesan atu hatete la’e ba violensia kontra feto, involve mane no sosiedade tomak atu hamosu konsiensia tomak atu haforsa feto atu ita bele kria sosiedade ne’ebé mak diak”, esplika Jean D’Cunha.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Depois abetura, programa kongresu iha loron primeiro ne’e kontinua ho apresentasaun material kona ba CEDAW, diskriminasaun kontra feto, prioridade desenvolvementu Governo ba futuru no apresentasaun Plataforma Asaun 2004-2008. Tama ba loron segundu, Kongresu Nasional halao eleisaun atu hili feto nain 3 sai membru Tim Verafikasaun no feto nain 1 sai chair person, vice no secretariadu nain 2. Sira mos aprova regulasi kongresu nian ba loron 3 nian.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Atu bele halao dikusaun klean liutan, kongresista sira fahe ba komisaun 2. Iha komisaun ida-ida halao diskusaun ba seitor 7 hanesan feto no edukasaun, feto no politik, feto no kultura, feto no media, feto no saude, feto no ekonomia, no feto no justisa. Iha diskusaun nia laran, sira halao konsilidasaun issue no halao rekomendasaun baseia resultadu husi Konferensia Distrital. Depois diskusaun remata, groupu ida ida tenke halao presentasaun ba sira nia diskusaun.&lt;span style=""&gt;   &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Maski issue barak tenke deskuti no buka solusaun, kongresista sira nafatin haforsa sira nia hanoin atu bele buka solusaun diak ba problema ne’ebé feto Timor Leste hasoru too loron ikus. Iha loron terseiru, kongresu nasional feto Timor Leste hasai no aprova sira nia deklarasaun baseia husi resultadu husi diskusaun loron segundu no terseiru. Iha loron ida ne’e mos, Jun Kukita husi UNICEF hatoo nia apresentasaun. Kongresu Feto ba dala III taka ho lian menon husi Sra. Maria Dias nudar Presidente Board Rede Feto.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=";color:black;" &gt;IMPLEMENTASAUN&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;PLATAFORMA&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Implementasaun husi Plataforma kongresu ba dala I no II hetan deit sukseu ne’ebé kiik, ida mak estabele loron 3 novembru sai hanesan loron nasional Feto Timor, kria assesora ida ba Promosaun Igualdade no ratifika konvensaun CEDAW. Maibe sei barak isu setor 7&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;sidauk bele implementa husi stakeholder sira. Lei violensia Domestika no Kodeku Penal ne’ebé fó benefisu diak ba feto seidauk bele implementa.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Kongresu Feto Timor Leste ba dala III lori aspasu foun ba ita&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;atu bele akumula isu isu ne’ebé urgente atu bele hadia feto nia moris liu husi Plataforma Asaun. Ho Plataforma ida ne’e, ita bele lori feto nia kondisaun tuir ita nia hakarak, feto ne’ebé forte no la hatan diskriminasaun. Plataforma ida ne’e mos presisa dudu ba oin atu bele implementa iha programa hotu hotu liuliu iha programa governo nian. Atu bele implementa ho diak, presiza mos kria sistema ida atu bele halao monotorizasaun no evaluasaun.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Objectivu ida importante mak estabelese sistema monitorizasaun ba implementa- saun Plataforma Asaun 2008 -2012.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Sistema ne’e sei tau matan ba implementasaun POA baseia husi komitmentu stakeholder sira.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Tim monitori- zasaun kompostu husi sosiedade sivl, Governu Timor Leste, Parlament Nasional, UN ajencies no organizasan Internasional. Durante kongresu Nasional III, forum desidi Rede Feto sai hanesan koordenadora atu bele organiza tim ida ne’e. ***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-6385734912403103242?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/6385734912403103242/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=6385734912403103242' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6385734912403103242'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6385734912403103242'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/husi-baze-konferensia-distrital-no_08.html' title='Husi Baze, Konferensia Distrital no Plataforma de Asaun 2008-2012'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdMtZGOuzI/AAAAAAAAARI/HmFJVfA3Mw8/s72-c/poa2kiik.gif' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-6582006765001476214</id><published>2009-09-09T13:55:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T15:34:00.838+09:00</updated><title type='text'>Husi Baze, Konferensia Distrital no Plataforma de Asaun 2008-2012</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdL5ClMYzI/AAAAAAAAARA/6f8bHl6zoiM/s1600-h/kongresu4.gif"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 160px; height: 208px;" src="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdL5ClMYzI/AAAAAAAAARA/6f8bHl6zoiM/s320/kongresu4.gif" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5379351723234845490" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="display: block;font-family:times new roman;font-size:100%;" id="formatbar_Buttons"  &gt;&lt;span class="on down" style="display: block;" id="formatbar_Italic" title="Italic" onmouseover="ButtonHoverOn(this);" onmouseout="ButtonHoverOff(this);" onmouseup="" onmousedown="CheckFormatting(event);FormatbarButton('richeditorframe', this, 4);ButtonMouseDown(this);"&gt;&lt;img src="http://www.blogger.com/img/blank.gif" alt="Italic" class="gl_italic" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-family:times new roman;font-size:100%;color:black;"   &gt;Kongresu Nasional Feto Timor Leste hanesan loron final husi atividade ne’ebé durante fulan tolu halao husi Rede Feto Timor Leste no nia membru.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Delegadas husi distritu hotu-hotu lori sira nia aspirasaun feto distrital inklui feto rural sira tama ba fase final atu bele kolia kona-ba kondisaun feto aktual no responde feto nia problema liuhusi plataforma ida.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Durante loron tolu, maizemenus 260 stakeholder inklui mos&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;feto&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;65 husi distritu 13 no partisipante 36 husi Rede Feto, tu’ur hamutuk iha GMT-Dili hodi hare fali Plataforma Asaun 2004-2008 no desidi asaun foun hodi hatan ba problema feto Timor Leste. Kongresu Nasional ne’e rasik halao iha loron 10 – 12 fulan Setembru 2008 no loke abertura husi Presidente Parlamentu Nasional, Fernando Lasama Araujo.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Durante loke abertura, Fernando Lasama de Araujo husu ba feto kongresista sira atu bele buka mekanismu komunikasaun atu informasaun kona ba kongresu ne’e bele to’o mos iha nivel sucos ne’eba. Fernando mos hatutan katak sei iha diskrimanasaun iha ita nia le’et tamba ne’e hare’e didiak atu ita bele kura hamutuk. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Seremonia abertura mos partisipa husi&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Premeiro-Ministro Xanana Gusmao, Chefe UNMIT Atul Khare, Ministra Solidaridade Domingas Alves, Vise Ministro Ekonomi Rui Manuel Hanjam, Secretaria Estadu Para Promusaun Igualdade Idelta Maria Rodrigues, Provedoria Direitus Humanus Sebastiao Ximenes, Embasador Alemanha,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Reprezentante Banku Mundial, Reprezentante UNIFEM Jean D’Cunha, Board no Sekretariado Rede Feto, doadores, observer, organizasaun Nasional no Internasional, inklui mos media.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Durante deskursu, Kayrala Xanana Gusmao nudar Premeiro Ministro RDTL fó parabens ba feto tomak ne’ebé estabelese ona Kongresu Feto Timor Leste no husu ba kongresiste sira atu bele sukat hamutuk Plano de Asaun&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;2008-2012 para governu no sosiedade sivil bele lao hamutuk. Xanana Gusmao nudar chefe governo mos promete iha tinan 2009, entre Governo IV Konstitusional no Sosiedade sivil sei lao hamutuk atu bele konkreta Plataforma Asaun 2008-2012.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;“Hau husu ba ita bo’ot sira atu planu de asaun ne’e atu ita hotu sukat hamutuk hodi ita hotu atu la’o hamutuk. CEDAW hanesan konvensaun ne’ebé mak importante tebes atu sai sasukat ida ba ita nia planu asaun nian. karik ita nia planu ne’e falta de rekursu finanseiru, ita sei buka hamutuk”, haktuir Premeiro Ministro RDTL Xanana Gusmao.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Jean D’Cunha nudar Reprezentante UNIFEM nomos nudar orador iha loron primeiro ne’e kolia klean liu-tan kona-ba&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;programa UNIFEM liu-liu programa ne’ebé atu bele hapara violensia kontra feto. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;“Iha Timor Leste nomos iha fatin hotu, igualdade feto hanesan atu hatete la’e ba violensia kontra feto, involve mane no sosiedade tomak atu hamosu konsiensia tomak atu haforsa feto atu ita bele kria sosiedade ne’ebé mak diak”, esplika Jean D’Cunha.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Depois abetura, programa kongresu iha loron primeiro ne’e kontinua ho apresentasaun material kona ba CEDAW, diskriminasaun kontra feto, prioridade desenvolvementu Governo ba futuru no apresentasaun Plataforma Asaun 2004-2008. Tama ba loron segundu, Kongresu Nasional halao eleisaun atu hili feto nain 3 sai membru Tim Verafikasaun no feto nain 1 sai chair person, vice no secretariadu nain 2. Sira mos aprova regulasi kongresu nian ba loron 3 nian.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Atu bele halao dikusaun klean liutan, kongresista sira fahe ba komisaun 2. Iha komisaun ida-ida halao diskusaun ba seitor 7 hanesan feto no edukasaun, feto no politik, feto no kultura, feto no media, feto no saude, feto no ekonomia, no feto no justisa. Iha diskusaun nia laran, sira halao konsilidasaun issue no halao rekomendasaun baseia resultadu husi Konferensia Distrital. Depois diskusaun remata, groupu ida ida tenke halao presentasaun ba sira nia diskusaun.&lt;span style=""&gt;   &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Maski issue barak tenke deskuti no buka solusaun, kongresista sira nafatin haforsa sira nia hanoin atu bele buka solusaun diak ba problema ne’ebé feto Timor Leste hasoru too loron ikus. Iha loron terseiru, kongresu nasional feto Timor Leste hasai no aprova sira nia deklarasaun baseia husi resultadu husi diskusaun loron segundu no terseiru. Iha loron ida ne’e mos, Jun Kukita husi UNICEF hatoo nia apresentasaun. Kongresu Feto ba dala III taka ho lian menon husi Sra. Maria Dias nudar Presidente Board Rede Feto.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;b&gt;&lt;span style="color:black;"&gt;IMPLEMENTASAUN&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;PLATAFORMA&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Implementasaun husi Plataforma kongresu ba dala I no II hetan deit sukseu ne’ebé kiik, ida mak estabele loron 3 novembru sai hanesan loron nasional Feto Timor, kria assesora ida ba Promosaun Igualdade no ratifika konvensaun CEDAW. Maibe sei barak isu setor 7&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;sidauk bele implementa husi stakeholder sira. Lei violensia Domestika no Kodeku Penal ne’ebé fó benefisu diak ba feto seidauk bele implementa.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Kongresu Feto Timor Leste ba dala III lori aspasu foun ba ita&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;atu bele akumula isu isu ne’ebé urgente atu bele hadia feto nia moris liu husi Plataforma Asaun. Ho Plataforma ida ne’e, ita bele lori feto nia kondisaun tuir ita nia hakarak, feto ne’ebé forte no la hatan diskriminasaun. Plataforma ida ne’e mos presisa dudu ba oin atu bele implementa iha programa hotu hotu liuliu iha programa governo nian. Atu bele implementa ho diak, presiza mos kria sistema ida atu bele halao monotorizasaun no evaluasaun.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Objectivu ida importante mak estabelese sistema monitorizasaun ba implementa- saun Plataforma Asaun 2008 -2012.&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Sistema ne’e sei tau matan ba implementasaun POA baseia husi komitmentu stakeholder sira.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal"  style="text-align: justify; line-height: 11pt;font-family:times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Tim monitori- zasaun kompostu husi sosiedade sivl, Governu Timor Leste, Parlament Nasional, UN ajencies no organizasan Internasional. Durante kongresu Nasional III, forum desidi Rede Feto sai hanesan koordenadora atu bele organiza tim ida ne’e. ***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-6582006765001476214?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/6582006765001476214/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=6582006765001476214' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6582006765001476214'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6582006765001476214'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/husi-baze-konferensia-distrital-no.html' title='Husi Baze, Konferensia Distrital no Plataforma de Asaun 2008-2012'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdL5ClMYzI/AAAAAAAAARA/6f8bHl6zoiM/s72-c/kongresu4.gif' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-2588561772691946468</id><published>2009-09-09T13:54:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T13:55:03.709+09:00</updated><title type='text'>WORKSHOP BA ESTUDANTE PRE-SECUNDARIA DISTRITU DILI</title><content type='html'>&lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Iha loron 24 Fevereiru 2009, membru Rede Feto nain ha’at hanesan PAS, GFFTL, FMF&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ne’ebe kaer programa Edukasaun Direitu Humanus realiza workshop ida ba eskola pre-secundaria iha salaun CNRT Balide-Dili. Workshop ida ne’e rasik hetan partisipasaun husi alunus pre-secundaria ho total 86 pessoas nomos mestri 11 pesoas. &lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Workshop loron ida ne’e loke abertura husi Sr. Afonso hanesan reprezentante husi Ministeriu Edukasaun. Nudar Direitur Planu Desenvolvimentu iha Ministeriu Edukasaun , nia hateten katak agora dadaun ema komesa fo importansia kona-ba jeneru.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;“Uluk ema ladun fo importansia ba workshop kona- ba jeneru maibe to’o ikus asuntu jeneru sai importante tebes iha ita nia moris. Ita bele kolia igualdade jeneru maibe ita la kuda kedas liu husi edukasaun oinsa ita bele iha igualdade jeneru. Ita mos tenke haree ba kurikulum atu bele serbisu hamutuk, atu nune’e bele sosializa maibe laos&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;de’it&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ba profesor&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;no&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;alunus&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;deit bele mos&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;ba inan- aman sira”, hatete nia iha nia deskursu. Nia mos aumenta katak husi&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Ministeriu Edukasaun kontente teb-tebes ho programa ne’e tamba bele ajuda no kapasita maluk sira liu husi workshop ne’e kona-ba material hirak ne’e.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Depois loke abertura, organizador sira komesa halao sira nia programa ho aprezentasaun material tolu hanesan direitu humanus, violensia baseia ba jeneru no CEDAW. Iha workshop ida ne’e mos, komisaun organiza sira mos fahe kamizola ba partisipante sira.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Partisipante ne’ebe maioria husi alunus eskola ne’e mos hatoo sira nia pergunta kona ba material nebe sira simu. Pergunta balun husu kona ba violensia ne’ebe akontese iha eskola hanesan mestri basa alunus no pergunta seluk kona-ba implementasaun CEDAW iha Timor Leste. Pergunta ne’ebe mosu iha workshop ida ne’e hetan resposta diak husi orador sira.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-size: 10pt; color: black;"&gt;Workshop ida ne’e taka husi Direitora Rede Feto&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;Sra. Yasinta Lujina ne’ebe fo agradese ba eskola sira nebe tuir workshop ida ne’e no nia espera katak informasaun ne’ebe sira simu bele hatutan ba komunidade sira.***&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-2588561772691946468?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/2588561772691946468/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=2588561772691946468' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2588561772691946468'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2588561772691946468'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/workshop-ba-estudante-pre-secundaria.html' title='WORKSHOP BA ESTUDANTE PRE-SECUNDARIA DISTRITU DILI'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-5893420447654935990</id><published>2009-09-09T13:53:00.000+09:00</published><updated>2009-09-09T15:29:28.445+09:00</updated><title type='text'>TREINAMENTU DIREITUS HUMANUS, GBV NO CEDAW BA POLISIA</title><content type='html'>&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdKtfH-lxI/AAAAAAAAAQ4/08sYNzgNph4/s1600-h/Trenamentu-2.gif"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer; width: 173px; height: 131px;" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdKtfH-lxI/AAAAAAAAAQ4/08sYNzgNph4/s320/Trenamentu-2.gif" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5379350425226876690" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;&lt;span style="font-family: times new roman;"&gt;Iha loron 29 fulan Janeiro 2009, Prontu Atu Serbi (PAS) hanesan membru husi Rede Feto nomos membru ba implementasaun Projeitu Edukasaun Direitu Humanus halao treinamentu ida ba polisia sira. Objectivu husi treinamentu ida ne’e rasik atu hasae konsiensia polisia komunidade iha area Direitus Humanus, GBV no Cedaw. Treinamentu ne’e rasik halao iha Estasaun Policia Distritu Dili no hetan partisipasaun husi polisi nain 30. Sra. Yasinta Lujina nudar direitora Rede Feto loke abertura treinamentu ida ne’e. &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11.5pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;Iha loron premeiru,&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;partisipante sira hetan materia treinamentu kona-ba direitu&lt;span style=""&gt;  &lt;/span&gt;humanus ne’ebe fo husi Sr. Euclides husi Akademia Polisia Comoro. Iha loron segundu, partisipante sira hetan treinamentu konaba violensia baseia ba Jeneru ne’ebe fo husi Sra. Maria Fatima. Iha loron ida ne’e mos sira hetan material CEDAW ne’ebe fo husi Sra. Laura Pina husi organizasaun Caucus.&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11.5pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Pergunta barak mos mosu durante treinamentu ne’e halao, Polisia nudar parte seguransa ba komunidade nia le’et mos sei iha difikuldade kona ba isu iha area Direitus Humanus, GBV no Cedaw. Treinamentu ba polisia organiza&lt;/span&gt;&lt;span style=";font-size:100%;" &gt;   &lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;hanesan parte ida husi implementasaun projeitu Edukasaun Direitu Humanus&lt;/span&gt;&lt;span style=""&gt;   &lt;/span&gt;&lt;o:p&gt;&lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;  &lt;p class="MsoNormal" style="text-align: justify; line-height: 11pt; font-family: times new roman;"&gt;&lt;span style=";font-size:100%;color:black;"  &gt;&lt;o:p&gt; &lt;/o:p&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-5893420447654935990?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/5893420447654935990/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=5893420447654935990' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/5893420447654935990'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/5893420447654935990'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2009/09/treinamentu-direitus-humanus-gbv-no.html' title='TREINAMENTU DIREITUS HUMANUS, GBV NO CEDAW BA POLISIA'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SqdKtfH-lxI/AAAAAAAAAQ4/08sYNzgNph4/s72-c/Trenamentu-2.gif' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-7056775707203902337</id><published>2008-04-11T09:40:00.001+09:00</published><updated>2008-04-11T09:48:19.695+09:00</updated><title type='text'>EDITORIAL SALURIK 03 MARSU 2008</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_606dFoYHI/AAAAAAAAAIA/Jbtoc2d5F94/s1600-h/Loron+Internasional+ba+feto+kiik.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0pt 10px 10px 0pt; float: left; cursor: pointer;" src="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_606dFoYHI/AAAAAAAAAIA/Jbtoc2d5F94/s320/Loron+Internasional+ba+feto+kiik.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5187782737111048306" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;L&lt;/span&gt;oron Mundial ba Feto ne'ebé monu iha loron 8 fulan Marsu hanesan loron importante ba feto iha mundu tomak atu halo refleksaun kona-ba luta ba igualidade. Desde uluk kedas, feto hanesan sexu maioria husi populasaun iha mundu moris iha disigualidade nia laran. Maibé situasaun ida ne’e komesa iha mudansa bainhira feto maluk sira komesa re-organiza an atu luta ba igualidade.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha Timor Leste maski Governo Timor Leste asina ona konvensaun CEDAW,  disigualidade jéneru mosu nafatin iha ita nia le’et hanesan kazu violénsia baseia ba jéneru akontese nafatin, feto maluk sira sei barak moris iha susar nia laran, do’ok husi edukasaun no tratamentu saúde diak. Labarik feto sira mos barak la bele ba eskola tamba problema ekonomia no familia. Maibé kondisaun ida ne’e mos provoka feto maluk sira atu brani luta nafatin.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Rede Feto hanesan salurik ba organizasaun feto hamutuk 18 implementa nia programa no atividade atu bele hakbi’it vida feto sira liu-liu iha area rural. Liu husi edisaun ida ne’e, Salurik sei loke klean liu tan saida mak Loron Mundial ba Feto no tamba saida ita tenke investe ba feto no labarik feto.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ami mos la haluha fahe informasaun kona-ba atividade husi  membrus Rede Feto nian hanesan FMF, Santa Bakhita, Au-Metan, OMT, OPMT, Finahada no GFFTL ba komemora Loron Mundial ba Feto. Iha pagina ikus, ami hakarak lori le’e nain sira atu hatene diak liu tan kona-ba ami nia membru GFFTL no saida mak sira halao atu bele luta ba igualidade.&lt;br /&gt;Ami espera katak maluk le’e nain sira bele hetan informasaun husi edisaun ida ne’e no haburas tan ita nia hanoin no organizasaun iha baze.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ba ita boot sira nia atensaun ami hato’o obrigada wain. &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-7056775707203902337?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/7056775707203902337/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=7056775707203902337' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/7056775707203902337'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/7056775707203902337'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/04/editorial-salurik-03-marsu-2008.html' title='EDITORIAL SALURIK 03 MARSU 2008'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_606dFoYHI/AAAAAAAAAIA/Jbtoc2d5F94/s72-c/Loron+Internasional+ba+feto+kiik.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-2754936308303903721</id><published>2008-04-10T17:39:00.000+09:00</published><updated>2008-04-10T17:49:47.460+09:00</updated><title type='text'>LORON MUNDIAL BA FETO 2008</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3StNFoYDI/AAAAAAAAAHg/k3PJJPZ-Jxk/s1600-h/Cover+marsu+8.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5187534019849904178" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; CURSOR: hand" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3StNFoYDI/AAAAAAAAAHg/k3PJJPZ-Jxk/s320/Cover+marsu+8.JPG" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;strong&gt;L&lt;/strong&gt;oron 8 Marsu sai hanesan loron importante ida ba feto maluk sira iha mundu tomak. Iha loron ida ne’e, mundu tomak rekoñese papel importante husi luta feto maluk sira ba sira nia direitu no importante mos rekoñesementu husi Nasaun Unidus hanesan organizasaun mundial ba loron 8 Marsu fo hanesan Loron Feto International. Iha loron ida ne’e, feto maluk sira husi nasaun Rúsia hakerek ona lisaun importante ida ba istoria sira nia luta ba igualdade. Luta ida nebe halao iha tinan naruk nia laran komesa husi be alas sira. Iha tempo Nasaun Yunani, feto ida naran Lysistrata halao aksaun greve ida atu hapara funu ne'ebé akontese iha tempo neba. Lysistrata hamutuk ho feto seluk hapara sira nia responsibilidade atu halo relasaun seksual ho sira nia laen. Revolusaun Franca mos hatudu ba mundu tomak ezisténsia feto iha nasaun Franca atu ijiji sira nia liberdade no igualdade atu bele hamrik hanesan ho mane sira atu hili sira nia respre- sentante politika iha Nasaun Franca. Hamutuk ho feto luta nain sira, feto husi nasaun hot-hotu mos selebra loron ida ne’e hanesan loron espesial ida ba sira atu bele luta nafatin ba feto nian direitu ba igualdade jeneru iha aspeitu politika, ekonomia no sosial. Feto hot-hotu iha mundu tomak halibur hamutuk iha atividade oin-oin atu bele hametin sira nia luta atu bele lori mudansa ba feto sira.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Historia Loron Feto Internasional&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;Loron Marsu 8, hanesan loron boot ida ba mundu tomak inklui mos ba nasaun Timor Leste. Maski feto barak selebra loron ida ne’e, feto barak mos seidauk hatene tamba saida ita komemora loron ida ne’e? Saida mak akontese iha loron ida ne’e?&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;Iha loron 8 de Marsu, tinan 157 liuba (1851), iha Nova Yorke, akontese demontrasaun ida husi traballadora kompaña testil ne'ebé maoria feto mak serbisu iha neba. Feto sira husu ba kompaña nain atu bele tau matan ba feto sira nia kondisaun inklui mos hadia kondisaun serbisu. Maski trabalhadora husi kompaña ne’e hetan reasaun maka'as husi parte polisia maibe sira halao protesta nafatin. Tamba la iha mundansa husi kompaña sira. Iha 1908 maizumenus 15.000 trabalhadora iha Nova Yorke halao demontrasaun dame ho lao ain. Sira ijiji kompaña nain sira bele hadia sistema serbisu ho hamenus oras serbisu, hasae vensimentu no direitu ba elei- saun. Iha tinan 1910, feto maluk sira iha Kopenhagen, Dinamarka, halao premeiru kongresu. Iha neba, Clara Zetkin nudar lider sosialista ida husi Alemanha fo idea kona ba Loron Feto Internasional ne'ebé selebra tinan-tinan hanesan respeitu ba direitu feto nian no bele aselera feto sira iha mundu tomak hetan sira nia direitu ba eleisaun. Desizaun ida ne’e simu husi feto nain 100 husi 17 nasaun. Iha 1911, hanesan kontinuasaun desizaun husi kongresu feto iha Kopenhagen, loron feto mundial premeiraves selebra iha Áustria, Alemanha no Suisu. Maizumenus feto no mane hamutuk millioen ida halao asaun dame iha estrada ijiji ba direitu feto nian atu bele tuir eleisaun no bele hetan posisaun iha governo. Sira mos husu direitu atu bele hetan serbisu, treinamentu diak no halakon diskriminasaun iha fatin serbisu. &lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;Iha loron 25 Marsu 1911, akontese trajédia boot ida iha Nova Yorke nebe hamate 140 trabalhadora ne'ebé maioria husi trabalhadora Italiano no Judeia. Trajédia ida ne’e halo influensa boot ba sistema lei serbisu nian iha Estadus Unidus nomos hetan presaun maka’as husi mundu tomak durante selebrasaun Loron Feto Mundial iha1912. Bainhira mundu hetan amiasa boot husi Guerra Mundial I, iha dia 13 Febrero 1913, feto maluk sira husi Rusia premeiraves komemora loron feto mundial hanesan dalan ida atu bele hetan dame husi konflitu. Feto sira husi Europea mos halao manisfestasaun ida atu bele hapara funu. Asaun ne’e hanesan asaun solidaridade ba feto maluk sira husi nasaun seluk ne’ebé luta ba sira nia direitu.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;Iha 1917, millioens rua tropas husi Rusia mate iha Guerra Mundial I halo feto maluk sira iha Rusia dala ida tan halao asaun dame iha estrada sidade Rusia lidera husi Alexandra Kollontai . Sira husu ba lider politika sira tau matan ba asuntu " Paun no Dame". Maski hetan presaun maka’as husi parte Governo Rusia, sira ijiji nafatin reformasaun sistema serbisu atu sira mos bele sustenta ekonomia familia. Iha istoria hakerek ona, loron haat depois asaun manisfestasaun ida ne’e, Liurai (tzar) Russia tun husi nia kargo no troka ho governo foun ne’ebé rekoñesenese direitu feto nian atu tuir eleisaun. Loron istoria ida ne’e monu iha loron 23 Febrero tuir kalendario Julia ne’ebé Rusia uza o ita bele dehan loron istoria ida ne’e monu iha loron 8 Marsu tuir kalendario Gregorian (Masehi). &lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;Nasaun Unidas (UNO) rasik komesa tinan 1975 selebra loron 8 de Marsu hanesan Loron Internasional ba Feto. Ba tinan 2008, Loron Feto Internasional foti topiku internasional hanesan, " Investe ba Feto no Labarik, Investe ba Igualidade". &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-2754936308303903721?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/2754936308303903721/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=2754936308303903721' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2754936308303903721'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2754936308303903721'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/04/loron-mundial-ba-feto-2008.html' title='LORON MUNDIAL BA FETO 2008'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3StNFoYDI/AAAAAAAAAHg/k3PJJPZ-Jxk/s72-c/Cover+marsu+8.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-9062709047510377353</id><published>2008-04-10T17:30:00.000+09:00</published><updated>2008-04-10T17:35:35.496+09:00</updated><title type='text'>Tamba Saida Ita Tenke Komemora Loron Feto Mundial Tinan - Tinan ?</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3Q1dFoYCI/AAAAAAAAAHY/ZmrtNt0e0t8/s1600-h/Marsu8+a.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5187531962560569378" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 214px; CURSOR: hand; HEIGHT: 263px" height="294" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3Q1dFoYCI/AAAAAAAAAHY/ZmrtNt0e0t8/s320/Marsu8+a.JPG" width="214" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;K&lt;/strong&gt;omemorasaun loron 8 de Marsu hanesan mós tinan-tinan iha tempo Indonesia ita komemora Hari Ibu ne’ebé monu iha dia 22 Desembru fó ita rasaun ida atu rekoñese feto nia luta iha tempo pasado. Loron hirak ne’e laos mósu derrepente deit maibé husi luta ne'ebé feto maluk sira halao durante tempo naruk. Maibé luta ba igualidade seidauk too nia rohan, rihun ba rihun feto maluk sira sei moris iha disigualidade jéneru inklui mós iha Timor Leste. Loron Feto Mundial fó oportunidade ba feto maluk sira atu bele halo refleksaun ba ita nia luta. Baseia ba situasaun atual iha mundu tomak, iha prioridade 3 ne'ebé sai nesesidade ba mundu atu bele tau matan durante tempu badak. Oportunidade ba feto maluk sira atu bele tuur iha posisaun aas iha governo sei limitadu. Atu bele halo mudansa politika, feto tenke tuur iha posisaun ne'ebé bele halao desizaun ba programa governo nian. Faktus ida ne’e baseia ba:&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;ol&gt;&lt;li&gt;Resprezentante husi feto sira sei limitadu iha posisaun ne'ebé bele fó influensa boot iha politika no ekonomia. Mane sira sei kontrola prosesu globalisasaun iha mundu tomak. Feto sai númeru maioria husi ema kiak sira iha mundo tomak. Númeru violénsia doméstika sei maka’as, sei iha separasaun baseia ba jéneru iha seitor edukasaun nomós iha diferensia vensimentu entre feto no mane iha serbisu fatin. Nasaun balun seidauk implementa lolos direitu hanesan entre feto lolos iha moris nasaun nian. Feto sei nafatin tuur iha pozisaun segundu. &lt;/li&gt;&lt;br /&gt;&lt;li&gt;Serbisu reproduktiva nebe laiha vensimentu ba feto sira nafatin sai respon- sibilidade boot ba feto iha mundu tomak. Ema barak hanoin feto sira mak tenke halao serbisu hanesan serbisu reproduktiva, serbisu lor-loron ba uma laran, tau matan ba ema moras no ferik katuas sira no seluk tan. Feto iha mundu tomak tenke simu dever serbisu hirak ne’e lor-loron. Ita hakarak, mundu rekonese serbisu hirak ne’e hanesan respon- sibilidade hamutuk entre feto no mane.&lt;/li&gt;&lt;br /&gt;&lt;li&gt;Estrutura husi governo no instituisaun iha laran barak sei dook husi aspeitu igualidade jéneru. Governo iha nivel nasional no lokal iha dever atu implementa sistema governasaun ne'ebé baseia ba igualidade jéneru. Komitmento ba igualidade jéneru tenke haka’as iha instituisaun nia laran, ita la bele hein de’it implementasaun polítika governo nian ne'ebé reispeita ba jéneru. &lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;&lt;div align="justify"&gt;Responsibilidade nasaun ba asuntu feto seidauk maxima, presiza mekanismo konkretu atu governu bele rona feto nia lian iha dizisaun hot-hotu. Tamba sei ita hare’e liu ba problema ekonomia, asuntu jéneru sai hanesan asuntu kaman ida ba dezenvolve nasaun. Feto hanesan sexu maioria iha mundu tomak sai hanesan odomatan ida ba mobilisasaun sosiedade hanesan uluk feto maluk sira halo iha Revolusaun Franca no Rusia. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Nasaun hot-hotu iha mundu tomak fó sira nia komitmentu atu bele aselera lalais igualidade jéneru liu husi Plataforma Beijing no Konvensaun Eliminasaun Diskriminasaun Hasoru Feto (CEDAW). Feto mós hanesan sexu maioria iha Timor Leste sei infrenta problema barak relasaun ho disigualidade jéneru iha prosesu dezenvolvimentu nasaun. Timor Leste laos hari husi mane sira nian de’it, feto mós partisipa iha hari nasaun Timor Leste. Tamba ne’e, feto mós iha direitu atu bele hetan sira nia direitu hanesan mane sira iha aspeitu hot-hotu inklui mós ba dezenvolvimentu asuntu jéneru. Hakat husi sira nia problema lor-loron tamba sira mak maioria iha nasaun ida ne’e. Sei feto sira la hetan dezenvolvimentu, depois dezenvolvementu ne’ebá se?&lt;br /&gt;Ba ida ne’e, Loron Feto Mundial hanesan loron ida ne'ebé bele fó orientasaun ba feto iha mundu tomak atu bele hamrik hamutuk luta nafatin ba problema ne'ebé feto sira sei infrenta inklui mós luta ba igualidade. Maibé ita la bele haluha, aspeitu mane ba luta igualidade mós importante, tamba ne’e ita presiza serbisu hamutuk ho mane maluk sira hanesan parseiro ida atu bele hetan igualidade jéneru iha ita nia sosiedade.*** &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-9062709047510377353?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/9062709047510377353/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=9062709047510377353' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/9062709047510377353'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/9062709047510377353'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/04/tamba-saida-ita-tenke-komemora-loron.html' title='Tamba Saida Ita Tenke Komemora Loron Feto Mundial Tinan - Tinan ?'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3Q1dFoYCI/AAAAAAAAAHY/ZmrtNt0e0t8/s72-c/Marsu8+a.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-6729159911768887883</id><published>2008-04-10T17:26:00.000+09:00</published><updated>2008-04-10T17:29:15.409+09:00</updated><title type='text'>INVESTE BA FETO NO LABARIK, INVESTE BA  IGUALDADE</title><content type='html'>&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3PjdFoYBI/AAAAAAAAAHQ/tJODV5VrJ2U/s1600-h/Investe1.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5187530553811296274" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; CURSOR: hand" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3PjdFoYBI/AAAAAAAAAHQ/tJODV5VrJ2U/s320/Investe1.JPG" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;strong&gt;K&lt;/strong&gt;azu barak iha ita-nia moris lor-loron nia reflekta mai ita katak ema seidauk hetan asesu ba direitu báziku maski Governu Timor Leste aprova ona Konvensaun ba Direitu Sivil no Polítika no Konvensaun ba Direitu Ekonomia, Sosiál no Kultura iha Dezembru tinan 2002. Maibé ita haree katak estadu seidauk bele garante atu ema ida-idak bele goza nia direitu báziku ne’ebé haktuir iha Konvensaun Internasionál hirak ne’e. Ita sei haree ema barak mak seidauk ka la hetan asesu ba saúde, sei iha ema mak la bele ba hospital bainhira sira moras, sei iha ema mak sei la ba eskola nomos sei iha ema mak seidauk sente seguru iha sira-nia moris loroloron nian hahú kedas hosi uma laran rasik to’o iha komunidade nia leet. Sei iha ema ne’ebé la han dala tolu iha loron ida, sei iha ema ne’ebé hela iha lona okos, no sei iha ema ne’ebé ba eskola maibé tuur de’it iha rai leten no fatuk leten, no problema seluk tan ne’ebé mosu iha ita nia moris lor-loron nian.&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Problema iha leten mós iha relasaun maka’as entre relasaun jéneru no problema direitu báziku ema nian. Ita bele haree grupu jéneru hirak ne’ebé marjinalizada mak grupu jéneru feto. Bainhira feto ne’e marjinalizada mak ninia kondisaun sei la di’ak no susar tebes atu hetan asesu ba direitu báziku ne’ebé nia hetan. Ezemplu ida mak ita haree hanesan sei iha númeru mortalidade inan no oan ne’ebé aas tebes hanesan haktuir husi relatoriu estadu nia ba Implementasaun CEDAW. Relatoriu ne’e haktuir katak rasiu mortalidade inan nian relasiona ho komplikasaun bainhira isin rua, partus no hafoin partu ninia estimasaun aas, hanesan 800 por 1,000 husi partus no mortalidade oan mak 46 por 1.000 husi labarik hirak ne’ebé moris. Kauza husi problema ne’e tamba infesaun, moris prematur no trauma. Iha parte seluk, númeru alfabetizasaun mós aas tebes, estimasaun mak kuaze 50 % husi populasaun Timor Leste. Husi númeru ne’e, 2/3 husi populasaun ne’e mak feto. Kazu violénsia doméstika aas iha lista kazu ne’ebé Polisia tinan-tinan simu iha distritu hotu. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Iha vida ekonomia nian, ita haree feto barak mak envolve iha ekonomia kiik oan hanesan faan sasan iha merkadu, loke kios, soru-tais, homan no barak mós envolve iha setores privadu maibé sira mós hetan problema oin-oin hanesan seidauk hetan asesu ba treinamentu no informasaun hirak ne’ebé governu suporta nune’e mós númeru aas iha korupsaun no kolusaun ne’ebé envolve funsionáriu públiku no Pejabat Negara ne’ebé haktuir iha dadus PDHJ. Iha tempu ne’ebé susar, Parlamentu Nasionál aprova lei kona-ba Pensaun Vitalisia ba Eis membru Parlamentu Nasionál no Eis Titulares. Iha setór justisa nian, maski kazu barak mak rejista iha tribunál maibé la’o neneik no halo vítima husi violénsia bazeia ba jéneru barak mak dada fali sira-nia kazu ba prosesu iha tribunál tanba la’o kleur. Sira haktuir katak sira lakon tempu barak, laiha orsamentu atu suporta sira-nia transporte no komuni- kasaun, problema seluk tanba la hetan suporta husi família tanba moe no la fiar a’an, no halo impedimentu ba sira atu hala’o prosesu ne’e iha tribunál distritál ne’ebé refere.&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Iha setór edukasaun, kondisaun fasilidade eskola barak mak sei a’at no la sufisiente ba labarik feto sira atu ba eskola hanesan fasilidade sintina no hariis fatin la di’ak, bee moos laiha, kadeira no meza laiha nune’e mós kondisaun seguransa la di’ak. Bainhira tama ba eskola númeru rejistu labarik feto ho mane hanesan, maibé la iha númeru drop out husi eskola rasik, halo ita la hatene katak labarik hira mak drop out ho razaun saida nomos labarik hira mak finaliza sira nia eskola.&lt;br /&gt;Problema hirak hanesan ne’e sei mosu no akontese iha setores seluk maibé presiza rezolve atu nune’e feto sira bele hetan oportunidade no asesu ne’ebé hanesan atu sira bele goza sira-nia direitu ne’ebé konsagra ona iha Konstitusaun RDTL no tratadus Internasionál hitu ne’ebé Governu RDTL no Parlamentu Nasionál asina no aprova iha tinan 2002. Atu rezolve problema hirak ne’e presiza iha vontade polítika no servisu mak’as husi estadu rasik atu haree ba problema hirak ne’e. Iha ne’e polítika ba orsamenu importante tebes no sai hanesan xave ba estratejia atu asegura katak ema hotu-hotu bele hetan ka garante nia direitu báziku, liu-liu direitu feto nian. Tanba sa? Tanba orsamentu hanesan espresaun polítika ne’ebé integadu no konkretu. Funsaun orsamentu iha rua, hanesan husi parte fiskalizasaun atu asegura katak gastus orsamentu ba hola sasan públiku tuir duni prioridade ne’ebé planeia tiha ona. Purezemplu, osan atu hola foos tenke hola duni foos la’os atu hola fali kareta. Funsaun segundu mak funsaun distribusaun. Liu husi polítika orsamentu, Governu bele estabelese distribuisaun ne’ebé hanesan no hamenus injustisa ka problema hirak ne’ebé mosu entre grupu iha sosiedade nia laran. Ita hotu presiza hatene katak problema injustisa mosu tanba dezigualdade iha jéneru, ne’e duni ida ne’e sai prioridade governu nian atu bele rezolve liu husi hala’o mekanizmu orsamentu ne’ebé bele rezolve problema hirak ne’e.&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Atu haree alokasaun orsamentu ita presiza haree fila fali ba faktór tolu mak hanesan, husi rendimentu/pendapatan estadu, gastus orsamentu estadu no prosesu polítika ne’ebé hamosu polítika orsamentu. Iha Timor Leste pendapatan estadu nian mai husi transferensia hosi fundu petroliferu, hosi doadores ( bilateral no multilateral) husi 2002-2003 to’o iha tinan 2006-2007, kuaze tinan-tinan kontribui ba orsamento Jeral Estado hamutuk Miliaun US$ 10.000.000.00 ne’ebé iha orsamentu Transitoriu 2007 no Ano Sivil 2008 laiha tiha ona, hosi agencias autonomas ( EDTL, Aviação Sivil, Aportil, Instituto Material no Ekipamentu no SAMES) no mós husi taxa. Taxa mai husi kontribuisaun povu nomos bainhira povu hola sasan ruma, nia fó ona kontribuisaun ba taxa ne’ebé ikus mai governu maneja fali orsamentu ne’e ba benefisiariu públiku. Tuir Joaozito Viana, Porta vox ba Luta Hamutuk katak iha tinan ida ne’e, kontribusaun povu liu husi taxa rai laran ba Orsamentu Jeral Estado Ano Sivil 2008 hamutuk Miliaun US$ 20,700,000.00, kuaze kontribusaun povu hamutuk 5.95% husi totalidade orsamento Jeral Estado mak Miliaun US$ 347,753,000.00.&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Tanba taxa mai husi povu liu husi sira sosa sasan ne’ebé faan iha rai laran nune’e ita haree katak kontribusaun maka’as ba taxa mós mai husi feto sira. Tanba sa ? Iha sistema patriarkál hanesan iha sosiedade Timor Leste nian, knaar hirak atu haree ai-han ba oan no família iha uma laran, sosa sasan iha merkadu ka loja no haree saúde ba oan no família, ne’e sai kna’ar ka responsabilidade feto nian. Ne’e duni, feto kontribui maka’as ba taxa ba orsamentu estadu nian. Iha parte seluk mos fundus hosi agencias autonomas mai hosi kontribusaun povo tamba liu hosi selu elektrisidade/prepagu, taxa aiportu, importu no exportu. Nune’e mos ho fundu Petroliferu ne’ebé mai hosi rekursu naturais mina no gas nian no povo mak nain ba rekursus naturais ne’e. Estadu so maneje deit hodi utiliza ba necesidade publiko nune’e ikus mai povo hotu-hotu bele hetan prosperidade. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Kestaun mak, iha parte gastu orsamentu estatu nian fó ona benefisiu ba feto no labarik ka seidauk? Tanba sá mak problema iha sektór hotu-hotu sei mosu dezigualdade? Oinsá ho polítika estadu nian ba orsamentu estadu no relasaun ho Konvensaun Internationál hirak ne’ebé governu asina no sai hanesan obrigasaun estadu nian atu implementa tratadus hirak inklui mós Konvensaun atu Elimina hahalok Diskriminasaun Hasoru Feto (CEDAW)? Iha parte seluk Governu hala’o tiha ona polítika gender mainstreaming ka abordajen integradu jéneru iha Plano Dezenvolvimento Nasional (NDP) hanesan dalan ida atu hatu’un kiak ne’ebé haktuir iha Milenium Development Goals ( MDG). *** &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-6729159911768887883?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/6729159911768887883/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=6729159911768887883' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6729159911768887883'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6729159911768887883'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/04/investe-ba-feto-no-labarik-investe-ba.html' title='INVESTE BA FETO NO LABARIK, INVESTE BA  IGUALDADE'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3PjdFoYBI/AAAAAAAAAHQ/tJODV5VrJ2U/s72-c/Investe1.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-3457077825358512516</id><published>2008-04-10T17:13:00.000+09:00</published><updated>2008-04-10T17:18:57.368+09:00</updated><title type='text'>Fo Ba, Simu Ba no Haberan Ba</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3NFdFoX_I/AAAAAAAAAHA/GidAHVy9oDE/s1600-h/capacity2.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5187527839391965170" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 303px; CURSOR: hand; HEIGHT: 239px" height="249" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3NFdFoX_I/AAAAAAAAAHA/GidAHVy9oDE/s320/capacity2.JPG" width="303" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;Rede Feto hanesan organizasaun salurik ida ne’ebé luta ba feto nia igualidade kleur ona haforsa an atu bele servi feto maluk sira. Maski ho kapasidade ne’ebé limitadu, Rede Feto hamutuk ho membru sira halao programa bar-barak atu bele hatan ba feto nia nessidade liu-liu hare ba situasaun aktual ne'ebé iha. Feto hanesan sexu maioria sei infrenta problema barak iha area hot-hotu liu-liu iha area edukasaun no saúde. Feto barak sei moris iha inkapasidade ne'ebé halao feto barak sai vitima ba violénsia doméstika. Kultura Timor ne'ebé tau aspeitu mane hanesan faktór dominante mós fo impaktu boot atu feto sira bele hakbit sira nia kapasidade. Hare ba situasaun aktual, Rede Feto halao programa oin-oin atu fo kbiit ba feto maluk sira liu-liu iha area rural. Nudar salurik ba organisazaun feto 18, Rede Feto iha prinsipiu atu bele fó protesaun no promove hodi promove feto sira nia direito, livre husi diskriminasaun oin-oin no dezenvolve feto maluk sira hodi partisipa iha dezenvolvimento.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Baseia ba prinsipiu ida ne’e, Rede Feto hakarak hafórsa matenek, konésementu, abilidade, esperiensa no jestaun ba membros organizasaun no ba feto maluk sira liu husi programa capacity building ne'ebé implementa husi Capacity Building Officer (CBO). Hanesan parte husi organ ezekutiva Rede Feto, CBO halao programa oin-oin hanesan In House Training ba membru sira, preparasaun membru ba Konferensia internasionais, fó bolsa estudu, monitorizasaun no avaliasaun. Atu bele dezenvolve kapasidade organizasaun membru, CBO implementa ona aktivi- dades ne'ebé fókus ba esta- belese jestaun organizasaun, administrasaun, finansas no oinsa halao relasaun servisu diak ho doadores no NGOs. sira mos fó kursu no treina- mentu ne'ebé relevante ba membros ninia nesesidade. Durante tinan 2007, Capacity Building halao ona treinamentu barak ba membru sira hanesan job coaching o apredezazem iha orgaun Executiva, treinamentu hakerek proposal, treinamentu advokasia, GBV, CEDAW managementu organizasaun, kursu komputador, kursu lingua Ingles no Portugues. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Sra. Evelina nudar Capacity Building Officer (CBO) haktuir katak sira mos fó bolsa estudu ba feto maluk sira hanesan programa ida bele hakbiit kapasidade feto maluk sira iha area edukasaun. Bolsa estudu ne’e barak mai husi embaixada, internasional NGO no insti- tuisaun seluk ne'ebé fó komitmentu boot atu hak- biit feto maluk sira nia kapa- sidade. Tuir Sra. Evelina ba maluk feto sira ne'ebé partisipa workshop iha nivel internasional inklui mos feto maluk sira ne'ebé hetan ona bolsu estudu o kursu ruma tenke mos fahe nia esperiensia ne'ebé sira hetan ba feto maluk seluk. Ida ne’e hanesan dalan ida atu bele haberan informasaun diak liu tan liu-liu ba asuntu feto nian hanesan moto divisaun ida ne’e, "Fo ba, Simu ba no Haberan ba". ** &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-3457077825358512516?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/3457077825358512516/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=3457077825358512516' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/3457077825358512516'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/3457077825358512516'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/04/fo-ba-simu-ba-no-haberan-ba.html' title='Fo Ba, Simu Ba no Haberan Ba'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3NFdFoX_I/AAAAAAAAAHA/GidAHVy9oDE/s72-c/capacity2.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-5909892396430572458</id><published>2008-04-10T16:48:00.000+09:00</published><updated>2008-04-10T17:12:20.127+09:00</updated><title type='text'>Saida Mak Ami Halao Atu Komemora Tinan 100</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3HStFoX8I/AAAAAAAAAGo/em8xUvtlXZE/s1600-h/loron+feto+mundial1.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5187521469955465154" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 330px; CURSOR: hand; HEIGHT: 219px" height="227" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3HStFoX8I/AAAAAAAAAGo/em8xUvtlXZE/s320/loron+feto+mundial1.JPG" width="332" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;strong&gt;L&lt;/strong&gt;oron 8 de Marsu 2008, sai hanesan loron boot ba feto iha mundu tomak. Atividade oin-oin mós halao atu komemora loron ida ne’e. Iha Timor Leste, Sekretaria Estado ba Promusaun Igualidade (SEPI) serbisu hamutuk ho UNMIT no Sosiedade Sivil halao programa ida atu komemora loron espesial ida ne’e ho tema Finansiamentu ba Igualidade Generu, Investe ba Feto no Labarik – Investe ba Igualidade. Programa ne’e halao iha Salaun Delta Nova Comoro no GMT – Dili. Loron espesial ida ne’e mós fó opotunidade diak ba Rede Feto atu bele hametin asuntu feto nian iha komunidade nia leet liu-liu ba sira ne'ebé hela dook husi sidade. Loron Feto Mundial sai henesan etapa diak ida atu halao mudansa ba feto sira atu bele dezenvolve sira nia komunidade. Atividade oin-oin mós sai hanesan ponte ida atu komunidade bele hatene diak liu tan kona ba Loron ida ne’e. Sekretaria Rede Feto ho membru sira hanesan Fundasaun Moris Fóun (FMF) Liquica, Santa Bakhita, Fundasaun Hari Au Metan, OPMT, OMT no Finahada halao workhop loron ida iha nivel suco too distritu iha fatin la hanesan.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Iha dia 6 de Marsu 2007, Orfanato Santa Bakhita halao workhop loron ida iha Suco Cairui sub distritu Laleia – Manatuto ho tema Investe ba Feto no Labarik Feto, Investe ba Igualidade. Workhop ida ne’e mós hanesan atividade ida atu komemora Loron Feto Mundial ne'ebé monu iha 8 de Marsu 2008. Sra. Mariana Florinda nudar responsabel ba groupu Santa Bakhita haktuir katak workshop ne'ebé sira halao iha Cairui hanesan pasu importante ida ba feto hotu atu bele komprende no implementa saida no oinsá haburas ekonomia ba feto iha vida ekonomia iha suco Cairui. Maskei dook husi sidade, komemorasaun ida ne’e hetan partisipasaun maka'as husi komunidade no orgaun governo lokal. Orador ba workshop ida ne’e mai husi representante Ministeriu da Ekonomia Dezenvolvimentu, Sra Zulmira Sarmento no Sra. Ubalda Alves husi Rede Feto. Durante diskusaun nia laran, partisipante hatoo pergunta barak ba orador sira hanesan sasan sira ne'ebé la folin, violensia ne'ebé akontese iha Cairui no asuntu igualidade. Komunidade sira mós sente haksolok bainhira Santa Bakhita halao sira nia workshop iha Cairui tamba sira bele lori informasaun diak iha komunidade nia leet. Workshop ida ne’e hetan apoio husi UNFPA no taka ho lian fuan husi Chefe Suco Cairui - Laleia, Sr. Joao Ximenes. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;p&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3H_dFoX9I/AAAAAAAAAGw/VwRg4CD1B0A/s1600-h/loron+feto+mundial2.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5187522238754611154" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; CURSOR: hand" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3H_dFoX9I/AAAAAAAAAGw/VwRg4CD1B0A/s320/loron+feto+mundial2.JPG" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;Iha loron hanesan, Rede Feto mós halao programa fahe informasaun publiku liu husi programa televizaun Timor Leste (TVTL) hanaran Hanoin Lisuk. Programa ne’e rasik halao durante oras ida iha studio TVTL-Caicoli ho topiku Investe ba Feto no Labarik Feto, Investe ba Igualidade. Rede Feto konvida orador nain 3 ba asuntu ida ne’e hanesan Sra.Idelta Rodriguez husi Secretaria do Estado para a promocao da Igualidade, Sr. Joanitu Viana husi organizasaun Luta Hamutuk no Sra. Grizela husi Feto Kiik Serbisu Hamutuk (FKSH). Durante oras ida, Sra. Filomena Reis, hanesan moderador ba programa ne’e loke informasaun klean liu tan ba telespektadóres sira kona ba oinsá Governo IV Konstitusional halao investe boot ba igualidade jéneru. Hatan ba isue ida ne’e, Sr. Idelta Rodriques hatete katak maski alokasaun orsamentu estadu 2008 ba promosaun igualidade limitadu teb-tebes, sira esforsu aan nafatin atu feto maluk sira bele hetan igualidade iha aspeitu hot-hotu. Iha parte seluk, Sr. Joanitu Viana fó rekomen- dasaun ba governu atu bele tau matan ba orsamentu ba promusaun igualidade iha tinan oin mai. &lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Iha dia 7 de Marsu 2008, Fundasaun Moris Foun (FMF) Liquica ne'ebé mós hanesan membru Rede Feto halao workshop ida ho tema Investe Feto no Labarik, Feto Investe ba Igualidade ne'ebé halao iha Salaun Tokodede Liquica. Workshop ida ne’e hetan partisipasaun maka'as husi komunidade distritu liquica. Tuir Sra. Graciana da Silva nudar Koordenadora FMF hatete katak objetivu husi workshop ida ne’e atu fó kuinesementu ba loron mundial ba feto tamba iha komunidade barak la dun hatene ba loron ida ne’e. Workshop ida ne’e partisipa mós respresentante husi Secretaria Estado Formasaun Profesional de Emprego (SEFPE) no Ministerio Agriculrura Divisaun Floresta e Pesca. Sr. Bendito dos Santos nudar respresentante husi SEFPE hatao nia komprementus barak ba feto sira iha distritu liquica. Iha nia apresentasaun, nia hateten katak edukasaun hanesan xave ida atu feto sira bele partisipa iha seitores importante hanesan edukasaun, kultura no seluk seluk tan. "Ita haree ba kotuk liu, sistema patriakal halao valor feto nian ladun makas no barak liu iha dapur maibé transformasaun sosial politika rasik fó vantajem boot atu feto sira marka presenza hanesan agente transformadora tamba ne’e importante tenke iha atensaun apoio orsamentu ba tranformasaun atividade feto nia iha area rurais", katak Sr. Bendito ba partisipante sira. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Maski udan, workshop ida ne’e bele lao too nia rohan no hetan partisipasaun husi governo lokal, estudante no komunidade Liquica. Antes taka &lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3IttFoX-I/AAAAAAAAAG4/USKDamY5ipk/s1600-h/loron+feto+mundial4.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5187523033323560930" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; CURSOR: hand" height="213" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3IttFoX-I/AAAAAAAAAG4/USKDamY5ipk/s320/loron+feto+mundial4.JPG" width="320" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;komemorasaun Loron Feto Mundial iha distritu Liquica, organizasaun FMF hamutuk ho orador no partisipante sira halao kuda ai-oan iha motalaran, Suco Dato – Liquica. Atividade atu komemora Loron Feto Mundial mós halao husi membru organizasaun Rede Feto seluk hanesan FOKUPERS, GFFTL, Fundasaun Hari Au Metan, OPMT no FINAHADA. Ikus mai, iha dia 10 de Marsu 2008, ita nia membru Parlemento Nasional mós fó sira nia tempo atu bele komemora loron Feto Mundial hamutuk ho feto maluk sira ne'ebé tuur iha Konselho de Suco no sosiedade sira.&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Atividade oin-oin atu komemora Loron Feto Mundial ne'ebé hetan partisipasaun maka'as husi governo no komunidade hatudu ba ita katak iha mudansa boot iha ita nia sosiedade atu bele fó fatin espesial ida ba feto maluk sira ne'ebé durante tinan 100 luta nafatin ba sira nia direiru iha aspeitu hot-hotu. Presidente Republika, DR Jose Ramos Horta maski sei iha ospital hela mós hasai ninia mesajem ba nasaun relasiona ho komemora loron feto mundial. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;"Iha loron ida ne’e, hau husu ba povu Timor Leste tomak, atu hapara violénsia doméstika, violénsia hasoru feto no labarik oan sira laos iha Timor Leste de'it, maibé mós iha mundu tomak, laos ohin de'it maibé iha moris lor-loron nia," hatete DR Jose Ramos Horta.&lt;br /&gt;Parabens ! *** &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-5909892396430572458?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/5909892396430572458/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=5909892396430572458' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/5909892396430572458'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/5909892396430572458'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/04/saida-mak-ami-halao-atu-komemora-tinan.html' title='Saida Mak Ami Halao Atu Komemora Tinan 100'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_3HStFoX8I/AAAAAAAAAGo/em8xUvtlXZE/s72-c/loron+feto+mundial1.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-3029049561600713244</id><published>2008-04-10T15:57:00.000+09:00</published><updated>2008-04-10T16:46:51.071+09:00</updated><title type='text'>PERFIL GFFTL (GRUPU FETO FOINSA"E TIMOR LESTE)</title><content type='html'>&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_28mNFoX6I/AAAAAAAAAGY/Wy4EIzENRfk/s1600-h/Picture1+gfftl.png"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5187509710335008674" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; WIDTH: 145px; CURSOR: hand; HEIGHT: 127px" height="161" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_28mNFoX6I/AAAAAAAAAGY/Wy4EIzENRfk/s320/Picture1+gfftl.png" width="143" border="0" /&gt;&lt;/a&gt; GFFTL estabelese iha dia 13 de Outobru 1998 hanesan parte ida husi Dewan Solidaridade Estudante Timor Lorosa’e. Organizasaun ne’e harii tanba hetan inspirasaun no formasaun husi grupu hanesan OPMT no OPJT. Iha 1998, GFFTL hala’o konferénsia ida kona-ba Feto Timor-Leste nia Imajen. Molok atu Konsulta Populár 1999, GFFTL mos halao programa edukasaun kona ba prosesu konsulta popular ba feto sira iha área rural ho objetivo atu bele fó motivasaun ba feto nia partisipasaun iha prosesu votasaun. Depois Konsulta Populár, GFFTL deside hala’o nafatin sira nia programa maski infrenta problema barak.&lt;br /&gt;Iha fulan Outubru 2001, GFFTL sai membru organizasaun independensia ho nia eskritóriu prinsipál tuur iha Dili. GFFTL mos estabelese ninia eskritóriu ida iha baze distritu hanesan iha distritu Baucau atu bele fó oportunidade ba staf sira hala’o servisu iha distritu Baucau, Viqueque no Lautém.&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Misaun :&lt;br /&gt;Defende feto nia direito liu husi programa edukasaun alternativo ba povu hotu liu-liu ba feto maluk sira atu bele luta ba mudansa sosial ne’ebe iha valor ba feto sira, nune’e bele hola parte iha seitor hotu-hotu.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Vizaun : &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Kria solidaridade no defende feto nia direito iha partes hotu ne’ebe lao ho justu. &lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;Prinsipiu : &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Aprende, halo asaun baseia ba solidariedade popular no servisu maka’as iha grupu.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;Programa : &lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_29RdFoX7I/AAAAAAAAAGg/abskCSO9cIU/s1600-h/Picture1+gfftld.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5187510453364350898" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 288px; CURSOR: hand; HEIGHT: 228px" height="205" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_29RdFoX7I/AAAAAAAAAGg/abskCSO9cIU/s320/Picture1+gfftld.JPG" width="275" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Hahú tinan 2000, GFFTL desidi programa alfabetizasaun no numerasaun sai hanesan programa priodade. Programa ida ne’e konsentra ba feto sira iha área rural liu husi atividade oin-oin hanesan treinu sosiál iha área jéneru, direitus umanus, demo-krasia no violénsia doméstika. Durante tinan 7, programa ne’e halao ona iha suco liu 50 iha distritu 10 (Ermera, Dili, Aileu, Manatuto, Liquiça, Lautém, Ainaro, Bobonaro, Manufahi no Baucau). Ba GFFTL, Alfabetizasaun no numerasaun konsidera hanesan pre-kondisaun bázika ba feto atu bele komprende no utiliza sira-nia direitu demokrátiku no umanu, no mós atu hetan asesu ba informasaun ne’ebé la’o iha nasaun laran.&lt;br /&gt;GFFTL mos hala’o nia programa treinu sosiál kona-ba jéneru, direitus umanus, demokrasia no violénsia doméstika ho feto no mane sira iha fatin oin-oin iha distritu 13 Timor-Leste nian. Programa ida ne’e halao baseia ba limitasaun informasaun ne’ebé sai preokupasaun bo’ot ba feto iha area rural. Programa treino sosial ne’e sempre hala’o ba partisipantes literacy, grupu iha nivel distritu, joventude, nomos sisiedade ne’ebé hela iha areas rurais. Durante programa ne’e halao, GFFTL uza téknika fasilitasaun oin-oin, inklui mós teatru. GFFTL mos fó motivasaun ba la’en no feen sira atu bele atende treinu hamutuk atu nune’e bele reduz konflitu uma laran no promove servisu hamutuk hodi bele hetan mudansa sosiál iha komunidade .&lt;br /&gt;Income generation nudar programa ida husi parte literacy program nian, ne’ebé agora dadaun halao hela iha Distritu Viqueque, sub-Distritu Ossu, suco Ua-bubu, aldeia Dauborubahan. Programa ida ne’e halao ho objetivu atu fó dalan ida ba grupu feto sira atu bele sustenta sira nia moris liu husi treinamentu nebe GFFTL organiza. Iha mos objetivu seluk hanesan fó kbiit ba feto sira atu bele maneja sira nia rendementu nebe sira hetan atu nune’e grupu ida ne’e bele hamrik mesak hodi desenvolve an.&lt;br /&gt;GFFTL esperansa katak, se organizasaun barak servisu hamutuk ho komunidade sira iha base, durante tinan 50 oin mai feto Timor bele hetan liberdade iha aspeitu hot-hotu hanesan feto hot-hotu bele hakerek no lee, iha asesu diak ba edukasaun no saude. Distansia ne’ebé haketak komunidade husi sidade Dili ne’ebe hanesan fatin sentru hot-hotu sai problema boot ba feto nia liberdade. Nune’e, GFFTL iha kometimentu atu luta nafatin ba progresu feto sira iha área rural.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;Kontaktu :&lt;/p&gt;&lt;p&gt;GFFTL (Groupu Feto Foinsa’e Timor Leste)&lt;br /&gt;Knua Buka Hatene Centre,&lt;br /&gt;Estrada Colmera, Dili&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-3029049561600713244?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/3029049561600713244/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=3029049561600713244' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/3029049561600713244'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/3029049561600713244'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/04/perfil-gfftl-grupu-feto-foinsae-timor.html' title='PERFIL GFFTL (GRUPU FETO FOINSA&quot;E TIMOR LESTE)'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R_28mNFoX6I/AAAAAAAAAGY/Wy4EIzENRfk/s72-c/Picture1+gfftl.png' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-752726988625317809</id><published>2008-02-29T09:14:00.000+09:00</published><updated>2008-02-29T10:01:08.333+09:00</updated><title type='text'>HAFORSA GRUPU FETO IHA RURAL HANESAN PASU BA DEZENVOLVIMENTU</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Asia Pacific Support Collective Timor –Leste ( APSC-TL) hari iha fulan Junho 2000 husi feto Timor oan nain 6. Objetivu prinsipal hamosu APSC-TL atu hat&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8dXOuLMvRI/AAAAAAAAAFo/hqGv06hA9w4/s1600-h/DSCF0171+kiik.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5172198607483092242" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 182px; CURSOR: hand; HEIGHT: 130px" height="143" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8dXOuLMvRI/AAAAAAAAAFo/hqGv06hA9w4/s320/DSCF0171+kiik.JPG" width="232" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;ene nesesidade inan no oan feto sira nebe hela iha area rural liu-liu sira nebe ema la tau matan bá no la hatene oinsá atu buka moris mesak. Iha tempo emerjensia 1999-2000 APSC-TL fo asisténsia logistika no hasa’e inan sira nia kapasidade iha area fila liman (bisnis ki’ik oan) ba inan sira iha distritu 7 hanesan Baucau, Manatuto, Suai, Ermera, Same, Ainaro, (Sub Distritu Hatuhudo) no Dili. Apoio finanseiru iha momentu ne’ebá mai husi USAID, AVI, CIDA no colega ativista Australiana sira.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;APSC-TL kontinua nafatin programa ne’e to’o agora liu-liu iha are tolu (3) hanesan: &lt;/div&gt;&lt;ul&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;Bolsa- estudu (Scholarship) ba juventude nebe hakarak kontinua nia eskola iha universidade maibé inan aman sira la iha posibilidade atu selu sira nia eskola. &lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;Hakerek veterana sira nia istoria. &lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;Treinamentu negosiante kiik. &lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;div align="justify"&gt;Husi programa tolu ne’e APSC-TL hakarak koalia liu-liu ba programa ekonomia inan sira nian. Ekonomia sai hanesan preokupasaun ema hotu nian, tantu Governo, sosiadade sivil no ema ida-idak tanba ekonomia mak dalan ba buka moris, no hakotu violensia oin-oin iha ema ida-idak nia moris lor-loron. Tan ne’e ami nia grupu iha preokupasaun atu hases-an husi violensia oi-oin hodi dedika ba atividade de dezemvolvimento ekonomia. Haré ba realidade lor-loron nian, inan sira mak abut ka hun ba ekonomia ho servisu doméstika nebe sira halo lor-loron.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pur ezemplu, dader hader mai, sira fohan animal nebe sira hakiak no kalan molok sira toba sira sei hare’e uluk animal hodi hatene katak sira nia animal sei iha kompletu ka lae, hafoin sira bele ba toba. Ne’e hatudu katak inan sira preokupa teb-tebes ba sira nia moris lor-loron; oinsá sira bele hetan osan hodi sustenta no eduka sira nia oan no hases an husi problema oi-oin, sira buka moris ho fila liman atu nune’e bele hamrik mesak ho sira nia ain rasik no la depende ba laen ka ema seluk.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Inan sira hahú hari’i sira nia grupu ho sira nia osan rasik, osan ne’e mai husi sira nia abilidade rasik. Hanesan Grupu Bobometo ho sira nia tais, feto faluk hadomi Timor ho sira nia homan, hakiak animal ho holticultura no Grupu Poujada Ramelau ho sira nia kusturas no sira nia to’os.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Inan sira hakarak fila liman liu husi dezenvolve produtu lokal tamba sira lakohi halakon bei’ala sira nia liman fatin nebé hanesan kostume Timor oan. No sira dehan katak abilidade nebe sira hetan husi avo no bizavo la kohi husik let deit maibe sira uza hodi buka moris no bele hases-an husi violensia oi-oin.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8dVYOLMvQI/AAAAAAAAAFg/PPS--ExLA3E/s1600-h/DSCF0016+soru+tais.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5172196571668593922" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 214px; CURSOR: hand; HEIGHT: 165px" height="211" alt="" src="http://2.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8dVYOLMvQI/AAAAAAAAAFg/PPS--ExLA3E/s320/DSCF0016+soru+tais.JPG" width="259" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;Marta Soares nudar koordenadora ba Grupu Bobometo nebe harii iha tempu Indonesia nian hateten katak, “Hau hatene halo tais tanba hau rasik aprende mesak husi hau nia vizinhu sira tanba hau ema oan kiak, hau iha madrasta maibé hau nia madrasta la hare’e hau diak, la fó ropa ka hena hau taka bainhira kalan nune’e hau ba haré ema halo tais, fila ba uma hau foti kabas koko mesak. Hau soru duni tais feto ida hodi hau hatais, hau hakarak atu eskola maibé ema laiha atu selu hau nia eskola nune’e hau deside hodi soru tais deit katak ida ne’e mak eskola ba hau. Entaun to’o agora hau soru tais deit hodi buka moris no selu hau nia oan sira nia eskola”.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha tinan 2003, Marta hakbesik an ba APSC-TL hodi husu ajuda oinsá bele buka merkadoria ba sira nia grupu, tanba sira la hatene oinsá sira bele fa’an sira nia produtu lokal ba iha rai liur. Bazeia ba APSC-TL nia objetivu ne’ebé hakarak atu ajuda feto maluk sira hodi bele moris mesak ho hasa’e sira nia ekonomia rasik no bele sai business women (feto negosiante) iha futuru mai no sira mos bele kompete sira nia produtu lokal ho rai liur.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;APSC-TL nia asisténsia ba grupu sira ne’e mak hanesan buka dalan oinsá bele fa’an grupu nia produtu, no fó treino kona ba jestaun oinsá atu fa’an sira nia sasan rasik (manajemen pemasaran). Iha manajemen pemasaran ida ne’e, APSC-TL hanorin sira kona ba funsaun ka lalaok merkadoria nian, hanesan ema bolu P4 ( product, promotion, Place, Price ) atu sira bele kompete ho grupu seluk ka produtu bele fa’an tuir nesesidade konsume nia hatene sira nia produtu nebe sira halo kualidade iha ka lae, inklui mos oinsá sira bele halo promosaun, fatin ne’e estratéjiku kalae hodi sira bele fa’an sira nia sasan, no oinsá sira bele hatene kona ba tau folin ba sira nia produtu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Haré ba ekonomia ein jeral Timor-Leste nian sei fraku, APSC-TL hanoin atu organiza grupu feto hodi partisipa iha dezenvolvimentu ekonomia, hodi hatutan sira nia moris no sustenta sira nia oan no familia rasik. Governo seidauk kria lei ida atu proteje produtu lokal no mos sidauk fó valór ba ita nia produtu lokal iha rai laran. APSC-TL buka dalan lori sira sai husi problema hirak ne’e. Maibe bainhira hala’o, APSC-TL hasoru obstáklu oi-oin atu lori sai sira husi dalan ida ne’e; tanba APSC-TL rasik la iha orsamentu, la iha fatin atu tau sira nia produtu hodi fa’an, no infraestrutura mos la apoia atu lori inan sira nia produtu mai fa’an iha Dili, entaun sistema merkadoria iha foho barak liu uza sistema barter (sistema sasan troka sasan).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Atu halao dezenvolvimentu ekonomia iha rural, ami rekomenda ba IV Governo Konstitusional atu kria kondisaun ba grupu feto sira liu husi treinamentu, estabelese lei ida hodi proteje produtu lokal, fo apoio finaseiru ba grupu feto sira, kria sentru negosio ba produtu lokal, kria komisaum konjunta entre ONG Internasional no nasional hodi bele fo apoio ba grupu sira iha baze. Ami mos rekomenda katak presiza hadi’a dalan husi suco ba sub distritu no distritu atu ami bele hetan asesu transporte hodi bele fa’an ami nia produtu lokal ba iha sub distritu, distritu, no nasional. Purezemplu iha sub distritu Hatubuilico, populasaun hamutuk nain 10,800. 95 % moris iha vida horticultura maibe sira susar atu fa’an sira nia sasan tanba kondisaun dalan la diak. Tanba ida ne’e mak ami husu ba governo hodi bele tau matan netik ba ami inan sira nia halerik.  (&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;source : Salurik 03, edisaun Outobro 2007)&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-752726988625317809?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/752726988625317809/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=752726988625317809' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/752726988625317809'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/752726988625317809'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/haforsa-grupu-feto-iha-rural-hanesan.html' title='HAFORSA GRUPU FETO IHA RURAL HANESAN PASU BA DEZENVOLVIMENTU'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8dXOuLMvRI/AAAAAAAAAFo/hqGv06hA9w4/s72-c/DSCF0171+kiik.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-8750821946696434986</id><published>2008-02-29T08:50:00.000+09:00</published><updated>2008-02-29T10:11:36.153+09:00</updated><title type='text'>HAKBI’IT EKONOMIA FETO RURAIS LIU  HUSI DEZENVOLVE KAPASIDADE GRUPU  FETO</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8dLL-LMvNI/AAAAAAAAAFI/Xq5rABEHoeU/s1600-h/Picture1.jpg"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5172185366098918610" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; CURSOR: hand" height="126" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8dLL-LMvNI/AAAAAAAAAFI/Xq5rABEHoeU/s320/Picture1.jpg" width="175" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Organizasaun Feto Ki’ik Servisu Hamutuk ( FKSH) nudar organizasaun feto no membrus Rede Feto nebé servisu iha area ekonomia atu hasa’e kapasidade feto sira iha baze. FKSH estabelese iha fulan Agosto 2002, nebé harii husi jovem feto nain ha’at ho objetivu atu fo importansia ba programa hari kapasidade ba feto atu feto iha koñesementu ba jestaun ekonomia liu-liu bele jere ekonomia familia rasik.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Nudar organizasaun ami iha visaun atu realiza moris diak ba feto iha moris ekonomia, justisa, social, pólitika no kultura. Ami nia misaun maka tau matan ba feto iha ekonomia nebe stabil, partisipa iha vida social, justica no kultura. Iha igualdade direitu entre feto no mane, livre husi diskriminasaun atu moris iha dame nia laran.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Programa FKSH nian hamutuk 4 hanesan; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;ul&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Dezenvolve kapasidade ( Capacity Building) liu husi edukasaun formal no informal. Iha formal nian mak fó bolsa estudu ba estudante sira. Iha tinan 2004 -2005 FKSH fó bolsa estudu ba estudante hamutuk 19 husi nivel secundaria no universidade. Estudante husi secundaria hamutuk feto nain 6 no mane nain 2. Estudante husi universidade hamutuk feto nain 6 no mane nain 5. Iha parte seluk, iha setor informal maka halao treinamentu negósiu kiik. (small bisnis), jestaun finanseiru báziku no avançu, jestaun organizasaun no lideransa, gestaun merkadoriá (marketing) no skill training hanesan suku no soru tais. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Programa peace building liu husi Forum Reflesaun ba Juventude sira no halao jogos amizade.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Programa revolving fund ka dana bergilir. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Programa dezenvolve organizasaun no staff hanesan hasa’e kapasidade pesoal no sustentabilidade organizasaun nian.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Programa hirak iha leten halao iha distritu Same, Aileu&lt;/span&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8dMQeLMvOI/AAAAAAAAAFQ/knjXLuE91ug/s1600-h/dok+FKSH+PHOTO+transfer2++300.JPG"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5172186542919957730" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 227px; CURSOR: hand; HEIGHT: 129px" height="159" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8dMQeLMvOI/AAAAAAAAAFQ/knjXLuE91ug/s320/dok+FKSH+PHOTO+transfer2++300.JPG" width="227" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;, Ermera, no Dili. Liu husi treinamentu hirak ne’e FKSH hamosu target group iha distritu Dili ho total target grupu hamutuk 15, iha distritu Same ho total grupu hamutuk 10, iha distritu Aileu hamutuk 10, iha distritu Ermera ho total grupu 10. Atividade husi grupu hirak nee maka hanesan soru tais no faan tais, loke alfaiate, loke kios ba nesesidade báziku ( sembilan bahan pokok) loke restorante no kuda modo, hakiak ikan, faan ropa obralan, loke salon, halo no faan aimoruk tradisional, halo no faan dose.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Antes atu halao aktividade iha leten, FKSH halao uluk avaliasaun nesesidade (need assessment) ba sira saida maka sira presiza. Husi avaliasaun necesidade halao treinamentu oi-oin atu responde ba nesesidades nebé iha. Bainhira halao tiha treinamentu sei halo mos monitorizasaun no evaluasaun atu hatene rezultadu husi treinamentu ne’e. Tuir Gizela hanesan Diretora Ezekutiva FKSH, iha nia relatoriu anual hateten katak bainhira halao tiha treinamentu jestaun finansa, partisipante nain rua halao sira nia negósiu liu husi halo dose no fa’an sasan iskola no sabaun. Sira uza osan $2.00 atu hahú bisnis. Iha semana tolu nia laran, partisipante nebé fa’an dose hetan osan hamutuk $ 20 no partisipante seluk iha semana rua nia laran hetan osan $ 5.00. Prosesu hirak ne’e halo negósiu kiik komesa dezenvolve iha fatin rurais.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha mos obstaklu ba grupu sira hanesan bainhira sira halao tiha aktividade hirak ne’e dala barak problema mosu tamba sasan la folin iha distritu no iha fatin rurais. Sektór seguransa mos hanesan sektór impedimentu ba grupu sira atu lori sira nia sasan ba fa’an iha bazaar no lori ba kapital Dili. Iha parte seluk, estrada a’at mos fo impaktu negativu ba grupu sira atu hetan asesu ba transporte. Krize nebé mosu iha tinan 2006 mos fo impaktu ba grupu sira atu bele hetan rendimentu lalais atu nune’e bele fo hikas osan iha semana ida nia laran ba FKSH. Maibé FKSH deside atu prolonga tan osan ( dana bergilir) iha fulan ida nia laran.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Dalan nebé FKSH halao maka lori sira nia sasan ba fa’an iha liur hanesan lori ba Australia no Kenya no rai seluk bainhira diretora ka staff FKSH vizita ba rai liur. FKSH halao lobby ho ema hirak nebé loke restorante no loja iha nivel distritu no nasional atu sosa sasan grupu nian atu nune’e bele dezenvolve grupu iha baze.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Salurik 01, edisaun Outobro 2007&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-8750821946696434986?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/8750821946696434986/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=8750821946696434986' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/8750821946696434986'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/8750821946696434986'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/hakbiit-ekonomia-feto-rurais-liu-husi.html' title='HAKBI’IT EKONOMIA FETO RURAIS LIU  HUSI DEZENVOLVE KAPASIDADE GRUPU  FETO'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8dLL-LMvNI/AAAAAAAAAFI/Xq5rABEHoeU/s72-c/Picture1.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-7634598720983871634</id><published>2008-02-28T10:50:00.000+09:00</published><updated>2008-02-28T11:01:04.825+09:00</updated><title type='text'>SUSTENTA FETO NIA MORIS LIU HUSI DEZENVOLVE PRODUTU LOKAL</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YVPOLMvMI/AAAAAAAAAFA/TQ3UD6KMH0g/s1600-h/tais+sasan+makerek+300.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5171844573328882882" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; CURSOR: hand" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YVPOLMvMI/AAAAAAAAAFA/TQ3UD6KMH0g/s320/tais+sasan+makerek+300.JPG" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;Fundasaun Alola nudar NGO national ida nebé estabelese iha 2001 no mos hanesan membru Rede Feto Timor Leste ne’ebé serbisu iha area edukasaun ba feto, saúde feto no labarik, no dezenvolve ekonomia liu-liu ekonomia ba feto Timor Leste. Fundasaun Alola serbisu ho komunidade no grupu produsaun produtu lokal inklui sira nebé hetan trauma no violencia durante dekade 3 iha okupasaun Indonesia. Husi programa hirak ne’e, Fundasaun Alola tenta atu dezemvolve feto Timor Leste li-liu sira iha area rurais. Programa ida hanaran programa dezemvolve ekonomia bele sae ponte ida ba feto maluk sira bele hetan benifisiu diak liu tan husi produtu nebé sira iha.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ita hatene, feto Timor Leste barak moris iha area rurais, nebé nakunu ho moris nebe susar tanba sira serbisu maka’as ba ajuda ekonomia familia nian. Balun serbisu iha sektor agrikultura, loke loja, halo sasan makerek, suru tais no seluk tan. Programa nee hanesan xave estratéjia ida atu responde realidade iha baze liu atividade hanesan kria serbisu ba feto, dezemvolve indutria produtu lokal, proteje produtu tradisional hanesan tais no suporte feto sai emprezáriu. Programa ne’e mos serbisu hamutuk ho empreza iha nivel retail (marketing), designer tais, tim produksaun no merkado Internasional.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Fundasaun Alola serbisu hamutuk ona ho grupu produsaun 20 iha nivel ditritu hanesan grupu suru tais, sasan makerek, suku ropa, halo uma tradisaun, keramik no seluk tan. Fundasaun Alola tama ona membru Asian Fair Trade (mercado iha nivel Asia). Ho pozisaun ida ne’e Alola promove produtu lokal hanesan tais iha merkado international. Alola fó suporte ba feto sira nebé involve iha Alola nia grupu tais atu bele aumenta sira nia kapasidade no téknika. Sira bele m&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YUnuLMvLI/AAAAAAAAAE4/_ZjaLxdAD1Y/s1600-h/tais%25203.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5171843894724050098" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 345px; CURSOR: hand; HEIGHT: 74px" height="61" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YUnuLMvLI/AAAAAAAAAE4/_ZjaLxdAD1Y/s320/tais%25203.JPG" width="345" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;os dezenvolve tais Timor iha futur. Fundasaun Alola harii loja hand-craft ida atu halo promusaun diak liu tan no tenta atu dezemvolve MerKado tais nebe iha kualidade diak. Promosaun ida nee hanesan atividade nebe bele hetan osan ba feto sira nebe involve iha laran. Loja ida ne’e mos prepara produtu lokal seluk hanesan bele reprezentanti cultural Timor husi distritu 13 hanesan karteira, pasta, kurtina, xapeu, ropa husi tais, babadok, lapizera fatin, uma tradisaun, kartaun postal, kaikabuk no sasan seluk tan. Se maluk sira hakarak vizita loja ida ne’e, kolega sira bele ba Knua Fundasaun Alola iha ave. Bispo de Madeiros, Mascarinhas Dili.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Foundasaun Alola iha prinsipiu ida hanesan Feto Forte nasaun Forte no nia vizaun atu dezemvolve feto Timor Leste. Dezemvolve produtu lokal hanesan tais bele sai ponte ida atu hakbiit kapasidade ekonomia feto Timor Leste atu sira bele sustenta sira nia moris, sira nia familia. Liu 44 % populasaun povu iha Timor Leste mak joven nebé sira nia tinan la too 15 anos. Sira nia futuru iha sira nia liman. Husi hakbiit feto husi sector ekonomia bele harii Feto Forte Nasaun Forte.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;LOJA HANDICRAFT ALOLA&lt;br /&gt;Fundasaun ALOLA&lt;br /&gt;Ave. Bispo de Madeiros&lt;br /&gt;Mascarinhas, Dili.&lt;br /&gt;Telp. +670 3323855&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Vizita mos ami nia website :&lt;br /&gt;www.alolafoundation.org&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-7634598720983871634?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/7634598720983871634/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=7634598720983871634' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/7634598720983871634'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/7634598720983871634'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/sustenta-feto-nia-moris-liu-husi.html' title='SUSTENTA FETO NIA MORIS LIU HUSI DEZENVOLVE PRODUTU LOKAL'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YVPOLMvMI/AAAAAAAAAFA/TQ3UD6KMH0g/s72-c/tais+sasan+makerek+300.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-5423158702571704306</id><published>2008-02-28T10:20:00.000+09:00</published><updated>2008-02-28T10:49:58.398+09:00</updated><title type='text'>FUNDASAUN HARI AU-METAN</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YSquLMvJI/AAAAAAAAAEo/MxQAMVRXikE/s1600-h/C2EA4_200.gif"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5171841747240402066" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; CURSOR: hand" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YSquLMvJI/AAAAAAAAAEo/MxQAMVRXikE/s320/C2EA4_200.gif" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;Fundasaun Hari Au–Metan hanesan membrus Rede Feto Timor Leste nebé hari iha tinan 2000. Fundasaun Au–Metan nia programa maka fo asisténsia ba feto maluk hirak nebé hili profisaunhanesan prostituta (sex worker). Fundasaun ne’e mos iha relasaun no koordenasaun diak ho Ministério Trabalho no Solidaridade no mos Cáritas Dili no Madre Brazileira sira atu fo assistensia téknika ba feto maluk (sex worker) nomos fahe informasaun kona ba moras HIV / AIDS. Fundasaun Hari Au – Metan agora dau-daun halao programa ba longo prazu nian nebé fasilita husi orgaun ezekutiva Rede Feto. Tuir mai ita sei hare Fundasaun Au Metan nia perfil :&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;VISAUN :&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Atu estabelese programa nebé sustetabilidade ho kapasidade atu resonde ba nesesidade ba vítima sira liu husi hatene no koñese sira an, fo fatin hakmatek ba sira bainhira sira traumatizada, ajuda sira ses’an husi susar, fo tulun no ajuda sira atu hadia sira nia dignidade, reintegra sira ba fali komunidade. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;MISAUN : &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Atu halao servisu nebé profisionál no hato’o liman ba feto sex worker no akompanha sira, rehabilita sira atu hetan sira nia dignidade. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;OBJECTIVO : &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Estabelese asisténsia estratéjia iha baze, halao treinamentu no fahe informasaun. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;PROGRAMA FOKUS : &lt;/div&gt;&lt;ol&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;Programa hari uma mahon nebé iha sustentabilidade no iha kapasidade másimu atu responde ba feto sira nia nesesidade hanesan individual. Liu husi estratéjia maka hanesan fo fatin no asisténsia ba feto sex worker, akompanhamentu intensivu hanesan koalia ho sira, lao hamutuk, halimar, familiariza ho sira no lori sira ba hetan tratamentu saúde, foti dadus no analiza dadus.&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;Fahe informasaun kona ba moras nebé hetan infesaun husi moras seksual, moras HIV/AIDS no saúde reprodutivu. &lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;Halao Networking referal atu fó asisténsia másimu ba feto maluk sira. Hanesan ministério Saúde, clinika, VPU/PNTL, MTRC no madre sira. &lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;Dezenvolve kapasidade staff liu husi treinamentu.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-5423158702571704306?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/5423158702571704306/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=5423158702571704306' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/5423158702571704306'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/5423158702571704306'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/fundasaun-hari-au-metan.html' title='FUNDASAUN HARI AU-METAN'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YSquLMvJI/AAAAAAAAAEo/MxQAMVRXikE/s72-c/C2EA4_200.gif' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-4458177707690321042</id><published>2008-02-28T09:50:00.000+09:00</published><updated>2008-02-28T10:05:23.560+09:00</updated><title type='text'>AMKV (ASOSIASAUN MANE KONTRA VIOLENSIA)</title><content type='html'>&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YH--LMvII/AAAAAAAAAEg/eoZ2zb2d624/s1600-h/Logo+AMKV+kikb.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5171830000504847490" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; CURSOR: hand" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YH--LMvII/AAAAAAAAAEg/eoZ2zb2d624/s320/Logo+AMKV+kikb.JPG" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;Asosiasaun Mane Kontra Violensia (AMKV) hanesan organizasaun nasional ida ne’ebe foka liu ba enkoraja mane nia partisipasaun iha luta ba igualdade Jeneru. AMKV formalmente harii hanesan organizasaun nao govermental iha tinan 2002 ho membru la too ema nain 10. Maibé ho prosesu atividade ne’ebe AMKV halao, agora besik ema nain 200 sai ona membru AMKV. Membru sira laos deit hela iha Dili laran maibé sira mos hela iha Ulmera-Liquisa, Behau-Manatuto, Talitu-Aileu, Iliomar/Natura-Lospalos, Gleno-Ermera, Auhun-Dili no fatin seluk seluk tan.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Visaun AMKV :&lt;br /&gt;&lt;ol&gt;&lt;li&gt;Komunidade Timor Leste ne’ebe demokratis no livre husi diskriminasaun no violénsia.&lt;/li&gt;&lt;li&gt;Komunidade ne’ebe moris iha igualdade nia laran&lt;/li&gt;&lt;li&gt;Livre husi diskriminasaun bazeia igualdade ba jeneru, moris igualdade justica no ekonomia nia laran husi aspeitu oi-oin iha komunidade nia moris.&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;&lt;p&gt;Misaun AMKV :&lt;/p&gt;&lt;ul&gt;&lt;li&gt;Halao edukasaun popular bazeia ba igualdade jeneru no justisa ba direitu humanus&lt;/li&gt;&lt;li&gt;Hamoris konsensia komunidade bazeia ba igualdade jeneru.&lt;/li&gt;&lt;li&gt;Hamoris rede serbisu entre mane no feto no individual sira ne’ebe mak iha interese ba luta igualdade jeneru nia iha rurais.&lt;/li&gt;&lt;li&gt;Halao advokasia husi nivel nasional to’o base.&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;p&gt;Atividade ne’ebe AMKV halao :&lt;/p&gt;&lt;ul&gt;&lt;li&gt;Dezemvolve uluk relasaun serbisu ho organizasaun, grupu, ema importante sira hodi bele kolia “Ajenda komun ida”. &lt;/li&gt;&lt;li&gt;Halo atividade espesifiku hanesan, diskusaun ho lian nain/autoridade lokal sira iha nivel suco. &lt;/li&gt;&lt;li&gt;Organiza refleksaun internal ho mane sira. &lt;/li&gt;&lt;li&gt;Organiza joven mane sira hodi tein hamutuk. &lt;/li&gt;&lt;li&gt;Organiza membru AMKV rasik hodi fahe brosur iha mikrolet laran no diskute direitamente ho sira. &lt;/li&gt;&lt;li&gt;Halao treinamentu skill ba chefe de suco sira, nebe mak sai ona membru AMKV hodi sira bele sai fokal point iha distritu. &lt;/li&gt;&lt;li&gt;Organiza workshop hamutuk ho partisipante feto sira, hodi ita bele hatene oinsa mane sira rona feto sira ninia perpektiva. Ida nee hanesan test ida ba membru AMKV rasik. &lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;p&gt;ASOSIASAUN MANE KONTRA VIOLENSIA (AMKV) - TIMOR LESTE&lt;br /&gt;Farol-Dili. Tel.7264240. Email: kontraviolensia2002@yahoo.com&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-4458177707690321042?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/4458177707690321042/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=4458177707690321042' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/4458177707690321042'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/4458177707690321042'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/amkv-asosiasaun-mane-kontra-violensia.html' title='AMKV (ASOSIASAUN MANE KONTRA VIOLENSIA)'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YH--LMvII/AAAAAAAAAEg/eoZ2zb2d624/s72-c/Logo+AMKV+kikb.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-2110303788534343544</id><published>2008-02-28T09:44:00.000+09:00</published><updated>2008-02-28T10:18:12.714+09:00</updated><title type='text'>SAIDA MAK KOMUNIDADE RURAIS HANOIN KONA BA VIOLÉNSIA  BAZEIA BA JENERU?</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YE3-LMvHI/AAAAAAAAAEY/qz6hkaxRD00/s1600-h/DSC01745+gender+los+palos.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5171826581710879858" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 293px; CURSOR: hand; HEIGHT: 219px" height="267" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YE3-LMvHI/AAAAAAAAAEY/qz6hkaxRD00/s320/DSC01745+gender+los+palos.JPG" width="362" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;Durante komemora loron 16 Aktivismu Kontra Violénsia Hasoru Feto, Rede Feto liu hosi nia membrus OMT/FINAHADA, FOKUPERS, GFFTL no servisu hamutuk ho AMKV hala’o aktividade iha sub-distritu lima iha distritu Lautem, Viqueque, Maliana, Suai, Ermera no Liquiça. Objetivu hosi workshop ne’e mak atu involve mane hapara violénsia kontra feto no hasa’e konsiénsia ba komunidade katak violénsia domestika ne’e hahalok krime ida no presiza komunidade nia suporta atu hapara violénsia ne’e. Durante workshop ne’ebé hahú iha loron 25 Novembru to’o 10 Dezembru 2007, perguntas barak mak mósu relasiona ho problema ne’ebé akontese iha uma laran. Tuir mai ita sei haree;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;P: Violénsia Domestika mósu la’os de’it ba ema ki’ik sira maibé ema boot sira. Nu’udar organizasaun ne’ebé interese ba problema violénsia domestika oinsá atu fó apoiu ba feto maluk sira ne’ebé sai vitima ba Violénsia Domestika.&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;R: Los duni katak autor ba violénsia domestika la’os de’it ema kiik sira maibé ema boot mós. Tuir dadus hosi Fókupers hanesan membrus Rede Feto nian hateten katak autor ba violénsia domestika ne’e mai hosi Parlamentu Nasionál, membrus governu, dosente universidade, membrus hosi PNTL rasik no nomós orgaun kompetentes seluk ne’ebé tuir loloos sira mak fó protesaun ba ema nia direitu maibé justru sira mak viola fali direitu ema nian inklui feto sira ne’ebé sai vitima ba violénsia domestika. Liu hosi membrus Fókupers nia servisu, sira fó ona asisténsia ba feto vitima sira liu hosi asisténsia konseling no legal, Uma Mahon no apoiu atu lori vitima sira ba prosesu tribunál. Sira mós fahe informasaun kona-ba saida mak violénsia bazeia ba jéneru no oinsá atu prevene violénsia hirak ne’e. Informasaun hirak ne’e sira haktuir husi Radio, TVTL, Buletin, newsletters, brosur no pamfletu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;P: Violénsia seksuál mosu tanba agora feto sira hatais roupa oin-oin hodi provoka mane sira halo violénsia. Ne’e los ka sala?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;R. Tuir dadus hateten katak violénsia seksuál ne’e akontese barak liu ba labarik sira no ferik sira duké ba feto ran sira. Autor ba violénsia hirak ne’e mak aman, padrastu, tiun, maun, primu, kuñadu no ema hirak ne’ebé vitima koñese. Labarik sira ne’ebé hetan violasaun seksuál mak hahú hosi tinan 0-12. Oinsá ho idade hanesan ne’e, sira nia isin ne’e bele atrai ona mane sira no oinsá labarik no ferik sira ne’e hatais roupa ne’ebé seksi no mengundang ka provoka atensaun mane maluk nian? Ida ne’e hatudu katak la’os roupa mak halo atu hamosu violénsia maibé tanba author mane hirak ne’e mak uza poder hanesan mane ne’ebé domina ho ninia superioridade atu hatuun feto nia dignidade.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;P: Ohin loron bainhira ko’alia ba direitus umanus, feto sira lori sira nia direitu atu hakarak halo divorsiu. Oinsá Rede Feto nia haree?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;R. Tuir loloos bainhira iha problema ruma sei rezolve hamutuk ho di’ak la’os liu hosi violénsia. “Igreja Katolika nia posizaun kona-ba divorsiu mak hanesan tuir mai: Igreja la permiti ka la hatan kaben-na’in sira atu fahe malu ka halo divorsiu. Maibé bainhira iha uma-kain ida nia laran ida seluk la respeita ona ida fali hodi halo violénsia, mak ema ne’e iha ninia direitu atu dada an, nia iha direitu atu protesta ba institisaun ne’ebé mak fó justisa, tanba ema hotu-hotu iha direitu atu moris livre no moris feliz”.(Bispo D. Basilio Nascimento- hato’o iha Seminar Jubileu Familia-tinan 200 Canossiana).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;P: Agora ita haree prostitusaun mós barak iha Dili, feto barak mak mai husi li’ur no halo vida hanesan ne’e no ida ne’e fó influénsia negativu ba ita-nia joven sira iha futuru mai? Oinsá Rede Feto nia hanoin?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;R: Profisaun hanesan sex worker/komersio sex/pekerja seks komersial(PSK) la’os ema liur mak lori mai, maibé, iha nanis kedas ona iha vida ema moris lor-loron nian tanba nesesidade biolojika ema nian. Iha fatin hotu-hotu ita haree fenomena sosiál ida ne’e. Iha faktor hirak ne’ebé hamosu prostituisaun, mak hanesan: pobreza/kiak, vitima husi violénsia sexuál, edukasaun la to’o, faktor moral no mós tanba organizada hosi ema hirak ne’ebé iha poder.&lt;br /&gt;Tuir Kodigu Penal Timor Leste, profisaun hanesan ne’e la bandu iha lei maibé ema hirak ne’ebé sai mata dalan, faan ema no organiza PSK mak kontra lei Kódigu Penál. Rede Feto liu husi nia membru Fundasaun Alola halo ona peskiza ba kazu ida ne’e no rezultado hatudu katak ema hirak ne’ebé hili profisaun hanesan ne’e tanba sira sai vitima ba violasaun seksuál, incestu, la’en soe hela, no seluk tan. Iha parte seluk, organizasaun Hari Aumetan fó asisténsia ba feto maluk sira iha área ida ne’e liu husi fahe informasaun no treinamentu nomós liu husi asisténsia sosiál.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;P: Bainhira fila hikas husi servisu mai, oras atu han nian maibé hahan seidauk prontu. Tanba feen la halo nia kna’ar loloos mak ha’u hanesan la’en baku ha’u-nia feen, oinsá ita haree ida ne’e?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;R: Ema hotu-hotu rekoñese servisu ne’ebé iha saláriu duké servisu iha uma laran ka servisu domestika. Maibé bainhira ita hakarak haree didi’ak servisu iha uma laran kompora servisu iha liur/servisu ne’ebé hetan salariu, servisu uma laran todan. Karik bainhira la’en fila ba uma no hahan seidauk prontu iha meza leten, nia husu lai tanba sa mak hahán seidauk prontu no nia bele ajuda nia feen atu rezolve situasaun ne’ebé iha, no la’os uza emosaun liu husi violénsia. Dala barak feto sira ne’ebé hala’o knaar iha uma, bainhira ema husu sira, sira hatan “ha’u la servisu, iha uma de’it”. Feto rasik la valoriza servisu ne’ebé nia hala’o ho kolen no lori oras barak, hahú husi dader to’o kalan. Karik tau ema ruma iha uma atu hala’o servisu ne’ebé bainbain feen ho oan sira halo entaun ita tenke selu osan ba ema ne’e. Tanba ne’e la’en sira tenke rekoñese servisu iha uma laran. *** &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-2110303788534343544?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/2110303788534343544/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=2110303788534343544' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2110303788534343544'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2110303788534343544'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/saida-mak-komunidade-rurais-hanoin-kona.html' title='SAIDA MAK KOMUNIDADE RURAIS HANOIN KONA BA VIOLÉNSIA  BAZEIA BA JENERU?'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YE3-LMvHI/AAAAAAAAAEY/qz6hkaxRD00/s72-c/DSC01745+gender+los+palos.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-2888344731929328877</id><published>2008-02-28T09:38:00.000+09:00</published><updated>2008-02-28T10:08:22.029+09:00</updated><title type='text'>“Involve Mane Atu Hapara Violensia Kontra Feto”.</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YDKuLMvGI/AAAAAAAAAEQ/c-9cG20WIDM/s1600-h/PC050317+loron+16+kiik.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5171824704810171490" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 262px; CURSOR: hand; HEIGHT: 207px" height="220" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YDKuLMvGI/AAAAAAAAAEQ/c-9cG20WIDM/s320/PC050317+loron+16+kiik.JPG" width="275" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;Iha dia 17, fulan Dezembru 1999, Asembleia Jeral ONU hili ona dia 25 Novembru sai nudar loron internasional ba eliminasaun violénsia hasoru feto sira. ONU mos konvida governu sira, organizasaun internasional no ONG nasional atu organiza atividade sira ho objetivu atu hasae koñesementu publiku kona- ba asuntu ne’e. Komesa tinan 1999, maizumenus organizasaun 1.700 iha nasaun 130 inklui mos Timor Leste partisipa tiha ona iha kampana Loron 16 nian. Loron kampana ne’e refere ba periodu loron 25 Novembru to’o Loron Direitus Umanus ne’ebe monu iha 10 Dezembru.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Loron 25 Novembru sai loron bo’ot ida ba feto iha mundu tomak tamba iha loron ida ne’e iha tinan 1960, akontese tragedia boot iha nasaun Dominika ne’ebe halo feto ativista nain tolu hetan tortura, violénsia no oho husi rezim militar Dominika. Sira nain tolu hanaran Minerva, Maria Tereza no Patriacia Mirabel hanesan ativista klandestina ida ne’ebe kontra rezim militar Jeneral Tujilo. Ema koñese hanesan “La Miraposa” ne’ebe governu hare hanesan aitarak iha sira nia ukun tamba sira nia atividade iha movimentu sosial no politika liu husi igreja iha ne’eba. Maski sira ema oho ona, nia aman Don Enrique Mirabal luta nafatin kontra rezim Jeneral Tujilo. “La Miraposa” hatudu ona sira mos bele halo luta hanesan sira nian laen maski sira hatene sira bele hetan amiasa boot husi militar.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ba tinan 2007, governu RDTL, PDHJ, Organizasaun Internasioanal no ONG lokal hari komisaun ida atu komemora kampaña loron 16 Aktivismu Kontra Violénsia ba Feto. Rede Feto hanesan mos komisaun organizadora ba selebrasaun ida ne’e hamutuk ho 18 membru organizasaun halao atividade oi-oin iha nivel nasional no distritu. Atividade ida nee mos sai hanesan programa advokasia ida atu bele fahe informasaun kona-ba direitu feto no fo informasaun diak liu tan. Ba tinan 2007, Rede Feto foti topiku hanesan “Involve Mane atu Hapara Violénsia Kontra Feto” ho objetivu oinsa atu hapara violénsia ne’ebe mosu iha komunidade liu husi mane sira. Mane hanesan parte ida importante atu bele reduz no hapara violénsia domestika iha Timor Leste liu husi dalan advokasia. Tan ne’e persiza kria mekanismu no estratejia ne’ebe diak, atu oinsa mane sira bele sai hanesan parseiru ba feto maluk sira baseia ba resultadu husi Konferensia Bangkok 2007.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha nivel distritu, Rede Feto halao atividade workshop iha distritu Los Palos, Viqueque, Maliana no distritu Suai. Iha nivel nasional, Rede Feto hamutuk ho organizasaun Asosiasaun Mane Kontra Violénsia (AMKV) halao workshop loron ida ho topiku “Involve Mane Atu Hapara Violénsia Kontra Feto” ne’ebe halao iha Salaun Centru Juvenil - Taibesi. Workshop nebe halao iha dia 5 Dezembru 2007 ho objetivu oinsa bele involve organizasaun mane no lider komunidade sira atu bele halao kampaña ida ba lei violénsia domestika ne’ebe seidauk aprova.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha nivel distritu, komesa loron 4 Dezembru 2007, Rede Feto Timor Leste hamutuk ho Assosiasaun Mane Kontra Violensia (AMKV) halao atividade ida iha 5 sub distritu Los Palos hanesan sub distritu Luro, Tutuala, Iliomar, Moro no Los Palos Kota. Husi atividade ida nee, Rede Feto hakarak habelar informasaun kona-ba Loron 16 Aktivismu Kontra Violénsia nian. Workshop ne’ebe halao iha 5 sub distritu Los Palos hetan antusiasmu diak husi feto no mane sira inklui mos orgaun husi Governo Lokal hanesan Adminitrador Sub Distritu, membru PNTL distritu, Chefe Suco no Chefe Aldeia. Fasilitador husi Rede Feto no AMKV halao diskusaun interativu kona-ba jeneru, violénsia baseia ba jeneru, CEDAW no Resolusaun Bangkok.Husi diskusaun ne’e mosu pergunta barak husi partisipante sira hanesan problema aihan iha uma laran, fen ladun halao nia funsaun ho diak, violénsia ba labarik sira iha uma laran, responsibilidade husi mane nebe fo oan ba feto, no problema seluk tan. Salurik sei hatun pergunta hirak ne’e iha pagina 7 atu bele habelar informasaun ba lei nain sira.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Husi diskusaun nee, populasaun husi sub distrito Luro fo agradese tebes, tamba Rede Feto bele implementa programa ida nee to’o iha base hodi hasae sira ninia komprendesaun kona-ba violénsia domestika ne’ebe mosu iha sira nia let. Nomos atu bele kria mekanismu ne’ebe diak liu para bele hamenus violénsia hirak ne’e, liu husi lei Konvensaun Eliminasaun Diskriminasaun Kontra Feto (CEDAW). Sira mos sente katak liu husi workshop ida ne’e ho topiku “ Involve Mane Atu Hapara Violensia Kontra Feto” bele reflekta mane ninia hahalok atu hapara violensia domestika iha sira nia let.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha parte seluk, FOKUPERS hanesan membru Rede Feto halao mos komemora Loron 16 Aktivismu Kontra Violensia. Iha Suai, FOKUPERS fahe ka habelar informasaun sobre violensia domestika hasoru feto atu nunee komunidade sivil bele iha konesementu diak liu kona ba asuntu ida nee. Atividade ida nee mos hetan resposta diak husi lider komunidade nomos sira husu para atividade hanesan nee bele kontinua halo iha nivel distritu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Loron 25 Novembru hatudu ba ita, atu hetan liberdade presiza sacrifiu bot hanesan mos ita nia luta husi violensia domestika mos presiza feto Timor Leste nia luta. Violensia domestika hanesan problema ida nebe nasaun hot-hotu hasoru. Tamba ne’e atu persiza duni halao kampanha iha nivel nasional no iha area rural tamba realidade hatete violensia domestika barak liu akontese iha area rural.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Durante tinan barak ona, feto Timor Leste moris iha violensia oi-oin ho nune feto sira lalika tauk atu fo sai kona ba violensia nebe mak sira hasoru. Kuando Timor Leste laiha lei ida kona ba Violensia Domestika, feto barak nebe sai vitima ba violensia ne’eiha tinan-tinan bele aumenta bebeik. Atu hapara violensia kontra feto, membru Parlementu Nasional, membru Governu, organizasaun internasional, ONG lokal, mane sira nomos komunidade tomak tenke fo liman ba malu atu lei violensia domestika agora dadaun iha Parlamentu Nasional nia liman bele aprova lalais. *** &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-2888344731929328877?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/2888344731929328877/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=2888344731929328877' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2888344731929328877'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/2888344731929328877'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/involve-mane-atu-hapara-violensia.html' title='“Involve Mane Atu Hapara Violensia Kontra Feto”.'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YDKuLMvGI/AAAAAAAAAEQ/c-9cG20WIDM/s72-c/PC050317+loron+16+kiik.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-9137406529817668685</id><published>2008-02-28T08:55:00.000+09:00</published><updated>2008-02-28T09:36:34.563+09:00</updated><title type='text'>“HABERAN FETO NIA DIREITU LIU HUSI POLITIKA LEGISLASAUN”</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8X89eLMvCI/AAAAAAAAADw/dzOQXOjIsl0/s1600-h/loron+feto.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5171817880107138082" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 257px; CURSOR: hand; HEIGHT: 206px" height="201" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8X89eLMvCI/AAAAAAAAADw/dzOQXOjIsl0/s320/loron+feto.JPG" width="248" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;Loron 3 Novembru, Timor Leste komemora hanesan loron ida importante ba feto maluk sira. Iha loron ida nee feto ida naran Maria, nia ema husi rai Tapo ho aten brani tiru malu hasoru imigu no mate iha linha de fogo antes loron invasaun 7 Dezembru 1975. Nia hanesan primeira figura exemplar hodi fo’an ba funu libertasaun nasional. Hafoin ukun an, Parlementu Nasional ofisialmente aprova Lei.17/I/3/2005 nudar Loron Nasional Feto Timor Leste nebe rekomenda husi OPMT liu husi Segundu Kongresu Nasional Feto TL iha Junhu 2004 ba estadu Timor Leste hodi rekoñese no valoriza kontribuisaun feto TL iha luta ba ukun rasik an.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Rede Feto hanesan salurik ba 18 organizasaun feto hari komisaun organizadora ida atu bele komemora loron ida ne’e. Iha nivel nasional, Rede Feto halao workshop ida ho topiku “Haberan Feto Nia Direitus Liu Husi Politika Legislasaun”. Workshop ida ne’e halao iha loron 3 Novembru 2007, iha Salaun Memorial Hall - Farol. Maski monu iha loron feriadu, atividade ida ne’e hetan partisipasaun makaas husi governu, ONG no feto maluk si&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8X_D-LMvEI/AAAAAAAAAEA/WniwAHOE2d8/s1600-h/PB030166+dubes+australia2.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5171820190799543362" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 206px; CURSOR: hand; HEIGHT: 248px" height="189" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8X_D-LMvEI/AAAAAAAAAEA/WniwAHOE2d8/s320/PB030166+dubes+australia2.JPG" width="201" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;ra husi distritu. Partisipa mos membru Parlemento Nasional, Ministru Ekonomia no Dezenvolvimento, Ministru Edukasaun, Ministra Solidaridade Sosial, Vice Minitra Saude no Adjunto Provedor Direitus Umanus. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;Iha loron ida ne’e Rede Feto fo oportunidade ba feto maluk sira atu bele hato’o sira nia problema ba orgaun governu sira. Diskusaun interativu ne’e mos hanesan parte ida atu bele rezolve ba problema feto maluk sira liu-liu husi area rurais atu bele haberan feto nia direitu iha Timor Leste. Partisipante sira satisfeitu ho workshop ida ne’e tamba sira bele hetan informasaun direita husi orgaun governu ne’ebe sai orador iha workshop ida ne’e. Hatan ba problema feto maluk sira enfrenta hanesan dalan, sasan la folin no seluk tan, governu promete atu buka solusaun ba resolve problema iha base liu plano estrategia ba tinan lima. Iha programa ida ne’e mos hatudu kona ba musika no teatro.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YAYOLMvFI/AAAAAAAAAEI/DU6QTbsgUAM/s1600-h/PB020119+TVTL+dialogo+interativa.JPG"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5171821638203522130" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; WIDTH: 240px; CURSOR: hand; HEIGHT: 154px" height="180" alt="" src="http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8YAYOLMvFI/AAAAAAAAAEI/DU6QTbsgUAM/s320/PB020119+TVTL+dialogo+interativa.JPG" width="269" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;Iha 2 Novembru 2007 kalan, Rede Feto mos halao debate interativu ida liu husi programa TVTL nian. ho topiku “Haberan Feto Nia Direitu liu Politika Legislasaun”. Ba debate ida ne’e, Rede Feto konvida Vice Presidente PN Nasional, Maria Paixao no Direitora Executiva Rede Feto, Ubalda Alves hanesan orador. Durante oras ida, Maria Paixao hanesan mos Presidente Grupu Feto Parlementu esplika kona ba situasaun feto Timor Leste nebe inferenta problema barak iha moris lor-loron relasaun ho sistema patriakal iha Timor Leste no saida mak Parlementu atu bele haberan direitu feto nian liu legislativa. Dialogo ne’e mos hetan pergunta barak husi telespektadores liu-liu mane sira relasaun ho problema kultura no uma laran. Iha Maliana, Rede Feto hamutuk Caucus Feto iha Politika distribui 2000 pamfletu kona ba historia Maria Tapo ba estudante no komunidade iha neba. Objectivu husi distribuisaun pamfletu ne’e para sira la bele haluha ho luta ne’ebe feto maluk sira husi Tapo. ***&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-9137406529817668685?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/9137406529817668685/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=9137406529817668685' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/9137406529817668685'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/9137406529817668685'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/haberan-feto-nia-direitu-liu-husi.html' title='“HABERAN FETO NIA DIREITU LIU HUSI POLITIKA LEGISLASAUN”'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/R8X89eLMvCI/AAAAAAAAADw/dzOQXOjIsl0/s72-c/loron+feto.JPG' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-6163779975979537445</id><published>2008-02-28T08:43:00.001+09:00</published><updated>2008-02-28T08:55:13.801+09:00</updated><title type='text'>OINSA INVOLVE MANE IHA ASUNTU JENERU ?</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Kultura patriarkia makas tebes iha Timor Leste desde tempu uluk too ohin loron. Violénsia hasoru feto sai normal, tamba kultura “machismo”, “sexsismo” esiste hela iha komunidade nia let. Tinan atus ba atus, iha tempu kolonialista Portuguese no lalaok sistema konservatismo Igreja katolika haburas tan kultura dominasaun mane, ne’ebe mak husik hela feto sira iha pozisaun inferior. Tinan 24 nia laran, militar Indonesia halao represaun brutal iha Timor Leste. Durante tempo ne’eba, violensia hasoru feto maluk sira lao ho sistematiku no struktural. Violénsia hasoru feto nudar kilat ida hodi fo presaun ba ema resistencia sira.  Sasan hirak nee, husik hela trauma makaas iha nasaun foun ida nee too ohin loron. Ate agora, feto sira ninia knaar iha publiku hodi debate direitus feto, nomos debate sobre asuntu ne’ebe relasaun de poderes entre feto-mane, sei limite hela ba grupo kiik oan deit. Movimentu social husi feto no mane kona ba iqualidade jeneru ladaun bot iha Timor Leste. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Numeru violénsia hasoru feto, ladun menus. Ninia  grafiku sae nafatin kompara ho 2001 liu ba (haree reportazem/data Fokupers, PNTL, IRC).   Kampana kontra violénsia hasoru feto no iqualidade generu sei limite hela ba grupo feto sira. Presiza analiza klean liu kona ba faktores ne’ebe mak hamosu injustica jeneru, no oinsa mane sira nomos entidade seluk nudar forsa komunidade nian, bele involve iha serbisu hirak nee. Presiza strategia relevante no serbisu konkritu hodi  kontinua luta kontra violénsia hasoru feto no promove nafatin luta ba iqualidade jeneru. Intermus lei formalmente garantia iha Konstituisaun, maibe sei geral liu. Lei ba violénsia domestika sai importante. Realidade, implementador lei sira la seriu no fraku hela. Lei violencia domestika ladaun klaru sa tan atu funsiona. Abut husi violénsia hasoru feto mak problema poder no kontrola ne’ebe mak mane barak seidauk hakarak husik.&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;TAMBA SÁ PRESIZA INVOLVIMENTU MANE?&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Problema injustisa jeneru nee problema sosial. Tamba mai husi konstrusaun social, ne’ebe defini relasaun mane ho feto tuir kultura mak eziste. Violénsiahasoru feto, nee problema “machismos” no “sexsismo” husi mane sira. Violensia nee mos problema krime iha komunidade nia let no komunidade ninia entidade mak mane ho feto.&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Tuir perspektiva  AMKV katak, feto ho mane sai vitima ba sosial stereotype no konstrusaun sosial. Nee duni, presiza serbisu hamutuk hodi liberta an husi sosial stereotype &amp;amp; konstrusaun sosial nee. Atu bele serbisu hamutuk, presiza fo espasu ba mane sira hodi sira koalia rasik kona ba jeneru, no evita modelu “bipolar” iha luta ba iqualidade jeneru. Mane mak abut husi violénsia baseia ba kultura no jeneru. Mane mak kria modelu kultura no domina. Nee duni presiza involve mane sira.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;OINSA SERBISU HO MANE SIRA?&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Dala uluk presiza kria espasu maksimu ba mane sira, hodi sira bele halo refleksaun no diskute rasik sobre patriarkia, machismo, sexsismo, maskulinitas no selu seluk tan. Haburas dialogu ho mane sira hodi bele hamosu sentimentu fiar malu. Depois mak kontinua diskuti sobre “privilege” mak mane sira hetan no impaktu ba feto sira. (prosesu challenging!). Fo inisiativa ba mane sira hodi organiza Loron 16 Kontra Violensia. (Hodi hatene oinsa mane bele mobiliza ninia mane maluk sira). Konsiente katak mane sira mak sai chefe ba buat hotu tuir perspektiva patriarkia, mak estratejia kapas mak involve mane sira hodi lidera diskusaun kona ba igualidade jeneru ba lia nain sira, autoridade lokal sira, no liurai sira (AMKV iha esperiensia kona ba asuntu ida ne’e!).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;OINSA BA OIN  NO KONKLUSAUN?&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Abut husi violencia bazeia ba jeneru no kultura tenke halakon uluk. Tamba bainhira mane sira iha direitu bazeia ba kultura patriarkia, maskulinitas no pratika machoisme no sexisme lao nafatin entaun violénsia sei kontinua. Lei tenke iha ho espesifiku no implementador sira tenke seriu no forte, se lae violénsia sei kontinua. Bele hamosu opiniaun barak liu husi media, maibe se la iha mudansa iha valores kultura no sosial, igualidade jeneru susar atu iha. Ita bele resolve impaktu husi violénsia, maibe se ita la konsege sobu fiar no valores kulturais ne’ebe sempre fo valor no forsa ba mane sira, entaun violénsia sei lao.&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Se ita konsidera kultura nudar faktor importante ida ba violénsia  hasoru feto, ita bele komesa husi ita nia uma laran, husi ita nia an, husi ita nia fuan, no ho ita nia relasaun tomak ho ema seluk. Se ita kestiona husi ita nia an no kultura rasik, ita sei hatene valores kultura nebe mak la valoriza feto maluk sira nudar ema hanesan ita. Husi neba, ita tenke brani muda ita nia an uluk depois ba ema seluk. Presiza kooperasaun diak ho entidade tomak, liu-liu lider tradisional sira, igreja katolika  no relijiaun seluk - seluk ne’ebe  mak eziste ita Timor Leste. Nunee mos, estadu Timor Leste nebe mak ratifika ona CEDAW iha obrigasaun atu implementa. AMKV, Rede Feto, Fokupers, no seluk-seluk tan tenke ejiji nafatin ba governu se deit mak ukun. Ikus liu, mak ita hotu-hotu presiza esforsu an atu involve mane nudar parseiru hodi luta kontra violénsia no luta ba iqualidade jeneru. Tamba mane sai faktor determinante ida! &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;----------------------------------------------------------------------------------------------&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Hakerek Nain : Mericio Akara&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;&lt;strong&gt;ASOSIASAUN MANE KONTRA VIOLENSIA (AMKV) - Timor Leste&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Farol-Dili. Tel.7264240. Email: kontraviolensia2002@yahoo.com&lt;br /&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-6163779975979537445?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/6163779975979537445/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=6163779975979537445' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6163779975979537445'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6163779975979537445'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/oinsa-involve-mane-iha-asuntu-jeneru.html' title='OINSA INVOLVE MANE IHA ASUNTU JENERU ?'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-6409884650136421673</id><published>2008-02-22T10:41:00.002+09:00</published><updated>2008-02-22T10:51:22.249+09:00</updated><title type='text'>EDITORIAL</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;Ita tama ona tinan foun 2008. Ita hot-hotu hatene, iha tinan kotuk violénsia sai preokupasaun boot ba Governu RDTL liu-liu problema deslokadus ne’ebé too agora sei hein solusaun ne’ebé diak husi governu. Violensia mos sai preokupasaun boot iha tinan foun 2008, laos deit tamba problema petisionario no grupu Major Alfredo ne’ebe afekta makas ba komunidade maibé mos violénsia uma laran ka tenda laran nebe sempre akontese iha ita nia familia. Durante tinan balu, Lei Violénsia Domestika sae deit arquivo iha Konselhu Ministro tuir lolos ho provasaun lei ida ne’e bele reduz violensia ne’ebé halao feto maluk sira sai vitima iha uma laran. IV Governu Konstitusional liu husi SE. Promusaun Igualdade promete atu bele aselera lalais para Konselhu Ministro bele aprova. Grupu Feto Parlementu mos sei luta makaas atu halao lei ida ne’e pasa lalais para bele proteje Direitus Umanus Feto. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Atu bele aselera asuntu ida ne’e, iha Salurik edisaun II Janeiro 2008, lei nain sira bele hatene diak liu involve mane atu hapara violénsia kontra feto no Rede Feto nia atividade durante fulan tolu hahu husi fulan Novembru no Desembru 2007 hanesan fulan importante ba feto sira atu bele koalia sai kona ba problema ne’ebe sira hasoru iha uma laran. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Husi aktividade Loron 16 Aktivismu Kontra Violénsia hasoru feto hatudu katak ita nia feto maluk sira barak moris iha nakukun laran, do’ok husi informasaun kona-ba sira nia direitu no igualdade jeneru. Ho Tinan Foun 2008, bele lori dame ba ita nia rai laran liu liu feto maluk sira. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Sukseso iha tinan foun 2008. &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;Obrigado&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-6409884650136421673?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/6409884650136421673/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=6409884650136421673' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6409884650136421673'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/6409884650136421673'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/editorial.html' title='EDITORIAL'/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-3253264628915511791.post-5244547612883692760</id><published>2008-02-22T10:41:00.000+09:00</published><updated>2008-02-22T10:47:23.673+09:00</updated><title type='text'></title><content type='html'>&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/3253264628915511791-5244547612883692760?l=salurik.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://salurik.blogspot.com/feeds/5244547612883692760/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=3253264628915511791&amp;postID=5244547612883692760' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/5244547612883692760'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/3253264628915511791/posts/default/5244547612883692760'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://salurik.blogspot.com/2008/02/ita-tama-ona-tinan-foun-2008.html' title=''/><author><name>Rede Feto Timor Leste</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16020399593346746263</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='30' height='32' src='http://3.bp.blogspot.com/_rxxZq2IawS0/SptrUiSzxHI/AAAAAAAAAM8/1oEbU4bHVCQ/S220/logo+Rede+ho+title.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry></feed>
